Почему динозавры, Великий взрыв и секвойи достигли невероятных размеров: от биологии до космологии

Wij mensen hebben altijd al een fascinatie gehad voor alles wat groot is. Misschien wel omdat we onszelf daarbij zo nietig kunnen voelen. Grootsheid plaatst alles altijd lekker in perspectief. Maar waarom zijn deze vier dingen zo groot? Dinosaurussen: omdat dino’s vogelbotten hadden Het grootste landdier van nu is de Afrikaanse olifant. Dat zijn weliswaar flinke jongens, toch zouden veel dinosaurussen er niet van onder de indruk zijn. Grote olifanten kunnen tot 7 ton wegen. Maar argentinosaurus, mogelijk de grootste aller tijden, kon wel 80 ton wegen. En dat op een dieet van blaadjes. Waarom werden deze dino’s zo groot? Daarover bestaan verschillende theorieën. Sommige wetenschappers denken dat het komt doordat er meer zuurstof in de lucht zat in de dinotijd. Een andere theorie stelt dat de zwaartekracht destijds minder sterk was, waardoor dat gigantische lichaam makkelijker mee te slepen was. Voor beide theorieën is echter weinig bewijs. Het is lastig vliegen met 80 ton Het is aannemelijker dat het indrukwekkende formaat van dit type dinosaurus een gevolg is van hun lichaamsbouw. Dino’s hadden net als moderne vogels holle botten en een systeem van luchtzakken rondom hun skelet. Hierdoor bleven ze relatief licht voor hun gigantische omvang. Daarnaast hadden ze vermoedelijk een efficiënte stofwisseling en ademhaling en konden ze dankzij hun lange nek gemakkelijk bij voedsel komen. Waarom de vogels van vandaag dan zo klein zijn? Omdat 80 ton zonder straalmotoren nu eenmaal niet zo makkelijk in de lucht blijft, holle botten of niet. Vogels stammen wel af van dinosaurussen, maar niet van de grote sauropoden, waartoe argentinosaurus behoort. Het heelal: omdat het al 14 miljard jaar uitrekt 880 triljard kilometer (dat zijn 21 nullen): zo groot is het waarneembare universum in doorsnede. Het totale heelal, dus inclusief de delen die we niet kunnen waarnemen, is echter nog een stuk groter. Misschien zelfs oneindig. Maar waarom? Pff… heb je even? Het begon allemaal zo’n 13,8 miljard jaar geleden met een flinke knal. Hoe het heelal er voor die oerknal uitzag, en of het überhaupt bestond, weten we niet. Wat we wel weten, is dat wat wij nu het waarneembare universum noemen, in de vroegste momenten na de big bang (de eerste biljoensten van een seconde) nog veel kleiner was. Dat prille universum bevond zich in een extreem hete, dichte toestand. Materie was er vermoedelijk nog niet, alleen ruimte gevuld met een intens energieveld. Energie wordt massa Dat energieveld zou in de eerste fracties na de oerknal de exponentiële uitdijing van het heelal gedreven hebben. Daarna viel het uiteen. Volgens Einsteins relativiteitstheorie kon die energie daarbij omgezet worden in massa (materie). Zo ontstonden eerst minuscule elementaire deeltjes, die later onder invloed van zwaartekracht samenklonterden tot steeds grotere ruimteobjecten en uiteindelijk sterren en planeten. Maar de uitrekking van het heelal ging door. Hierdoor raakten sterrenstelsels steeds verder van elkaar verwijderd. De oerknal was in feite dus geen explosie binnen het piepjonge universum, maar juist de ‘explosieve’ groei van dat universum zelf. Ook vandaag de dag rekt het universum zich nog uit. En dat terwijl het mogelijk al oneindig is. De grote schoonmaak: omdat de winter uitgedreven moest worden Eén keer per jaar alle ramen en deuren open, alle meubels van de muur en al het vuil het huis uit. Het idee van de grote schoonmaak lijkt vrij voor de hand liggend: mensen wilden hun huis schoon hebben voordat de voorjaarszon onverbiddelijk de stof- en aslaag bloot zou leggen die de kachel tijdens de winter over het huis had uitgestort. Toch gaat er meer dan alleen poetsdrang schuil achter deze traditie. De grote voorjaarsschoonmaak bestaat waarschijnlijk al honderden jaren en had naast een praktische ook een symbolische functie. De winter was een donkere periode, de lente stond voor een nieuw begin. In vroegere culturen was de grote schoonmaak een ritueel om de kwade invloeden of zelfs geesten van de winter uit te drijven. In Nederland had de schoonmaak daarnaast een religieus sausje: het huis moest aan kant zijn vóór het einde van de vastentijd en het begin van Pasen, het feest van de wederopstanding. Einde van een traditie? Tegenwoordig doen de meeste mensen niet meer expliciet een grote schoonmaak aan het begin van de lente (laat staan voorafgaand aan Pasen). Maar goed, de meeste Nederlanders stoken hun huis ook niet meer met een turfkachel. En de boze geesten? Die drijven we tegenwoordig uit met terrasjes, zonnebankjes of snoepreisjes. Sequoiabomen: omdat de bomen in de VS wél tot in de hemel groeien Lang voordat er in de Amerikaanse steden wolkenkrabbers uit de grond schoten, stond de westkust van de VS al vol ‘torens’ die tot de wolken reiken. Niet van beton en metaal, maar van hout. Kustsequoia’s in de redwood forests in Californië en Oregon halen met gemak een hoogte van 90 meter. De grootste van allemaal, Hyperion, is zelfs 115,61 meter hoog. De dikste kustsequoia’s kunnen daarnaast een diameter van wel 12 meter hebben. Dat deze sequoia’s, ook wel mammoetbomen genoemd, zo groot worden, komt door een combinatie van factoren. Ten eerste groeien ze in een gunstig klimaat met koele zomers en milde winters. Hierdoor kunnen de bomen bijna het hele jaar rond groeien, tot wel een meter per jaar. Niet kapot te krijgen Daarnaast gaan ze slim om met water. In de zomers kan het behoorlijk droog zijn aan de westkust, maar er hangt wel vaak een dikke mist. De naalden van de sequoia kunnen hieruit direct vocht opnemen. Zo hoeft het niet 100 meter door de stam omhoog gepompt te worden. Tot slot zijn sequoia’s praktisch onverwoestbaar. Hun dikke bast beschermt ze tegen vuur, houtrot en insectenplagen. Door slim samen te werken, zijn de bomen bovendien bijna niet omver te krijgen. Hun wortels gaan niet diep, maar vervlechten zich met elkaar en vormen zo een ondergronds netwerk. De kustsequoia’s kunnen tot wel 2200 jaar oud worden. Vincent van Haaster Editor Vincent studeerde Nederlands, filosofie en Journalistiek en probeerde ook nog een jaartje economie. Omdat hij het zo moeilijk vindt om keuzes te maken, werkte hij daarna als redacteur voor zowel tv, radio, als geschreven media. Lukt het hem wel om een knoop door te hakken, dan reist hij graag, zit hij in de zon op een terras, of leest hij Wikipediapagina’s.