Долгий кашель: когда антибиотики не помогают и к кому нужно обратиться

Vì sao ho lâu không khỏi dù uống thuốc? Tôi ho khan ba tuần, uống nhiều loại thuốc kháng sinh, áp dụng nhiều phương pháp dân gian giảm ho nhưng không đỡ. Tôi bệnh gì, điều trị thế nào? (Minh, 39 tuổi) Trả lời: Khi niêm mạc đường hô hấp bị viêm hoặc kích thích bởi dịch tiết, bụi, khói, dị vật..., cơ thể kích hoạt phản xạ ho để tống các tác nhân này ra ngoài. Ho là triệu chứng của nhiều bệnh lý, không phải một bệnh riêng biệt. Sau nhiễm trùng hô hấp do virus như cúm, Covid-19..., ho có thể tiếp tục kéo dài dù các triệu chứng như sốt, đau họng, sổ mũi đã hết. Nguyên nhân là niêm mạc đường thở chưa hồi phục hoàn toàn, vẫn còn tình trạng viêm, tăng nhạy cảm, khiến người bệnh dễ ho khi tiếp xúc với khói bụi, không khí lạnh hoặc khi gắng sức. Ho thường giảm dần khi đường thở hồi phục. Thuốc giảm ho có thể giúp kiểm soát triệu chứng ở một số trường hợp nhưng không làm quá trình hồi phục diễn ra ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu ho kéo dài hoặc không cải thiện dù đã dùng thuốc, cần nghĩ đến những nguyên nhân khác hoặc bệnh nền chưa được kiểm soát. Chẳng hạn hen phế quản, một số người không khò khè rõ mà chủ yếu ho, thường xuất hiện về đêm, gần sáng, khi gắng sức hoặc sau khi tiếp xúc với khói thuốc, bụi, phấn hoa và các dị nguyên. Hen liên quan đến tình trạng viêm mạn tính và tăng phản ứng của đường thở, do đó thuốc giảm ho không kiểm soát được bệnh. Người bệnh cần được đánh giá để xác định hen, điều trị theo chỉ định. Viêm mũi dị ứng, viêm xoang cũng có thể gây ho do dịch tiết từ mũi hoặc xoang chảy xuống phía sau họng, kích thích niêm mạc. Người bệnh thường kèm nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, ngứa mũi hoặc cảm giác vướng họng. Nếu chỉ dùng thuốc giảm ho mà không điều trị bệnh lý mũi xoang hoặc dị ứng, ho có thể tiếp tục kéo dài. Trào ngược dạ dày thực quản là một nguyên nhân khác cần lưu ý. Dịch dạ dày trào ngược lên thực quản và vùng hầu họng có thể kích thích phản xạ ho. Người bệnh có thể ho sau ăn, khi nằm hoặc về đêm, kèm khàn tiếng, hắng giọng, cảm giác vướng họng. Không phải trường hợp nào cũng có triệu chứng ợ nóng. Các bệnh phổi mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm phế quản mạn hoặc giãn phế quản có thể gây ho kéo dài, thường kèm khạc đờm hoặc khó thở. Nguy cơ cao hơn ở người hút thuốc hoặc có tiền sử bệnh hô hấp. Ngoài ra, lao phổi, bệnh phổi kẽ, ung thư phổi, suy tim và một số bệnh lý khác cũng có thể gây ho kéo dài. Một nguyên nhân dễ bị bỏ sót là tác dụng phụ của thuốc. Một số thuốc điều trị tăng huyết áp thuộc nhóm ức chế men chuyển (ACEI) có thể gây ho khan kéo dài. Khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, bụi mịn, hóa chất nghề nghiệp, nấm mốc và các dị nguyên cũng có thể liên tục kích thích đường hô hấp, khiến ho kéo dài hoặc tái phát, đặc biệt ở người mắc hen hoặc viêm mũi dị ứng. Bạn ho khan kéo dài 3 tuần chưa nhất thiết là dấu hiệu của bệnh nghiêm trọng, đặc biệt nếu không kèm triệu chứng bất thường. Nếu ho xuất hiện sau một đợt cúm, Covid-19 hoặc nhiễm virus hô hấp và đang giảm dần, bạn có thể tiếp tục theo dõi. Ngược lại, nếu ho không giảm, tái phát hoặc xuất hiện thêm khó thở, đau ngực, ho ra máu, sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, khàn tiếng kéo dài hoặc mệt mỏi nhiều, bạn nên đi khám. Bác sĩ sẽ dựa vào thời điểm khởi phát, đặc điểm cơn ho, triệu chứng đi kèm, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, yếu tố tiếp xúc để xác định nguyên nhân. Tùy trường hợp, bạn có thể được chỉ định X-quang ngực, cắt lớp vi tính phổi, đo chức năng hô hấp, xét nghiệm đờm, khám tai mũi họng hoặc các xét nghiệm, thăm dò khác. Bạn không nên tự ý đổi, tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại thuốc khi chưa xác định nguyên nhân gây ho. Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số nhiễm khuẩn, không điều trị được ho do virus, hen, dị ứng, trào ngược hoặc bệnh phổi mạn tính. Phần lớn nhiễm trùng đường hô hấp cấp do virus, không cần dùng kháng sinh. Tự sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định không giúp ho nhanh khỏi mà còn làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, kháng kháng sinh. Thuốc giảm ho hoặc long đờm cũng chỉ phù hợp với một số trường hợp. Nếu ho do hen, viêm mũi dị ứng, trào ngược hoặc bệnh phổi mạn tính, cần điều trị nguyên nhân thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng. Bạn cũng không nên tự sử dụng corticosteroid (corticoid) để điều trị ho. Thuốc có tác dụng chống viêm mạnh nhưng chỉ được chỉ định trong một số bệnh lý và tình huống cụ thể. Dùng khi chưa có chỉ định có thể gây tác dụng không mong muốn mà không giải quyết được nguyên nhân gây ho. Trong thời gian này, bạn nên tránh thuốc lá và thuốc lá điện tử, hạn chế khói bụi, hóa chất và các yếu tố kích thích đường hô hấp. Khi sử dụng điều hòa, tránh để nhiệt độ quá thấp hoặc luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào người, vệ sinh máy định kỳ và duy trì độ ẩm phòng phù hợp. Uống đủ nước cũng giúp hạn chế tình trạng khô, kích ứng đường hô hấp. ThS.BS Trần Duy Hưng Đơn vị Hô hấp Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy