Научное сообщество изучает аяуаску — древний напиток амазонских племен, связывающий людей с миром духов

Thức uống bí ẩn đưa con người lên “cõi tiên” của Amazon khiến khoa học chú ý Có một thức uống của cư dân rừng rậm Amazon từng được xem như cầu nối với thế giới linh hồn, nay lại trở thành đối tượng nghiên cứu khoa học hiện đại. Thanh Bình (tổng hợp) 26/08/2026 06:15 Ayahuasca là một loại thức uống thực vật có nguồn gốc từ vùng Amazon, gắn với các nghi lễ chữa bệnh và tín ngưỡng của nhiều cộng đồng bản địa. Tên gọi này bắt nguồn từ tiếng Quechua, thường được hiểu là “dây leo của linh hồn” hoặc “dây của người chết”. Lịch sử chính xác của ayahuasca vẫn còn tranh luận, bởi những bằng chứng văn bản tương đối muộn, trong khi một số nghiên cứu cho rằng việc sử dụng các thực vật chứa những hợp chất tương tự có thể đã xuất hiện từ rất lâu trong quá khứ. Ảnh: biodiversity4all Công thức truyền thống thường liên quan đến hai thành phần chính: dây leo Banisteriopsis caapi và một loài thực vật chứa DMT, phổ biến là Psychotria viridis. Điều kỳ lạ nằm ở sự kết hợp này. DMT là hợp chất tác động mạnh lên hệ thần kinh nhưng khi uống riêng thường bị cơ thể phân hủy nhanh. Các alkaloid beta-carboline như harmine và harmaline trong Banisteriopsis caapi có tác dụng ức chế monoamine oxidase, từ đó giúp DMT trở nên hoạt động qua đường uống. Ảnh: novusfumus Trong các truyền thống Amazon, ayahuasca không đơn giản là một “thức uống gây ảo giác”. Nó có thể giữ vai trò trong nghi lễ, chữa bệnh, giao tiếp với thế giới tâm linh và các thực hành cộng đồng. Một số nhóm còn coi cảm giác nôn hoặc “thanh tẩy” đi kèm nghi lễ là một phần có ý nghĩa của trải nghiệm, cho thấy cách hiểu về ayahuasca truyền thống rất khác với hình ảnh một chất gây ảo giác đơn thuần. Từ thế kỷ XX, ayahuasca bắt đầu vượt ra khỏi những cộng đồng Amazon. Trong thập niên 1930, các hình thức sử dụng ayahuasca đã xuất hiện trong những bối cảnh tôn giáo tại các đô thị Brazil; đến những thập niên sau, nó tiếp tục lan sang Bắc Mỹ và châu Âu. Sự toàn cầu hóa này khiến ayahuasca đồng thời trở thành đối tượng của du lịch tâm linh, nghiên cứu khoa học và những tranh luận về quyền văn hóa của các cộng đồng bản địa. Ảnh: the4thwall Ngày nay, giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến khả năng ayahuasca hỗ trợ điều trị một số vấn đề tâm lý, trong đó có trầm cảm, lo âu và rối loạn sử dụng chất. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên người vẫn còn tương đối ít, thường có quy mô nhỏ và thời gian theo dõi ngắn, vì vậy chưa thể xem ayahuasca là một phương pháp điều trị đã được xác lập. Ayahuasca vì thế đứng giữa hai thế giới: một bên là tri thức bản địa được truyền qua nhiều thế hệ, bên kia là phòng thí nghiệm hiện đại đang tìm hiểu cơ chế của DMT và các alkaloid thực vật. Chính sự giao thoa ấy khiến một thức uống cổ xưa của rừng Amazon trở thành một trong những chủ đề kỳ lạ nhất của khoa học thần kinh ngày nay. Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước Những sinh vật sống lâu đến khó tin: Có loài đạt 15.000 tuổi Tuổi thọ 100 năm đã là điều hiếm gặp ở con người, nhưng trong tự nhiên, có những sinh vật sống hàng trăm, hàng nghìn năm và thậm chí lâu hơn thế. Con người thường xem 100 tuổi là một cột mốc đặc biệt. Thế nhưng trong tự nhiên, tuổi thọ ấy vẫn chưa là gì nếu đặt cạnh một số sinh vật có thể tồn tại hàng trăm, hàng nghìn năm. 86% sinh vật trên Trái Đất vẫn chưa được con người biết đến? Con người đã lập bản đồ gần như toàn bộ hành tinh, nhưng vẫn chưa biết chính xác mình đang chia sẻ Trái Đất với bao nhiêu loài sinh vật. Nếu hỏi có bao nhiêu loài đang sống trên Trái Đất, câu trả lời gây ngạc nhiên là: chúng ta không biết. Một nghiên cứu nổi tiếng công bố trên PLOS Biology năm 2011 ước tính Trái Đất có khoảng 8,7 triệu loài sinh vật nhân thực – nhóm bao gồm động vật, thực vật, nấm và nhiều sinh vật đơn bào. Trong số đó, khoảng 2,2 triệu loài có thể sống trong đại dương. Theo mô hình này, khoảng 86% số loài trên đất liền và 91% số loài trong đại dương vẫn chưa được khoa học mô tả. Câu chuyện bi thảm về sinh vật khổng lồ từng tồn tại rồi biến mất ở Nga Giữa biển Bering lạnh giá, có một quần đảo xa xôi từng là nơi cư trú của những loài động vật không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác. Cách bán đảo Kamchatka khoảng 170 km về phía đông, Quần đảo Commander là một nhóm đảo hẻo lánh thuộc vùng Viễn Đông nước Nga. Hai đảo lớn nhất là Bering và Medny, cùng nhiều đảo đá nhỏ, nằm trên một dãy núi lửa ngầm khổng lồ kéo dài giữa Alaska và Kamchatka. Các cấu trúc địa chất cổ nhất ở đây có niên đại khoảng 60–70 triệu năm. Trong ngày Quốc khánh đầu tiên của Việt Nam, để hàng vạn người nghe được Tuyên ngôn Độc lập, một hệ thống âm thanh thô sơ đã hoạt động gần như hoàn hảo. Các loài sóc đất cổ đại hoàn toàn không kén chọn thức ăn. Vật liệu di truyền từ cỏ cho đến voi ma mút lông xoăn đều được phát hiện trong phân đông lạnh của nó. Phương pháp này có thể giúp việc thiết kế tế bào và tạo ra các protein mới trở nên dễ dàng hơn, mà không cần phải viết lại toàn bộ bộ gene của sinh vật. Trong ngày Quốc khánh đầu tiên của Việt Nam, để hàng vạn người nghe được Tuyên ngôn Độc lập, một hệ thống âm thanh thô sơ đã hoạt động gần như hoàn hảo.