Документальный фильм «The Shipwrecked» раскрывает борьбу мексиканцев за выживание в меняющемся ландшафте

Midden in de woestijn staan Fer Gual en Mayra stil. Ze zijn alleen. Onder hun voeten bevindt zich een dikke laag zwart gesteente, lava dat zich in de loop van duizenden jaren heeft opgebouwd. Uiteindelijk zal het lavagesteente uit zichzelf ook weer uit elkaar vallen, tot er alleen droge woestenij overblijft. ‘Dan herken je hier niets meer’, zegt Fer. De documentaire The Shipwrecked laat zien hoe Mexicaanse landschappen veranderen – soms van nature, soms door toedoen van de mens; soms langzaam, soms snel. Het verhaal van die landschappen wordt verteld door de ogen van verschillende Mexicanen, wier levens óók aan verandering ten prooi zijn gevallen. Ze zijn stuk voor stuk 'schipbreukelingen’, mensen die niet meer terug kunnen keren naar het oude en zich ergens aan vastklampen om hun draai te vinden in het nieuwe. De openingswoorden van de film zijn veelzeggend: ‘Leven betekent je verloren voelen. Wie dit accepteert, begint zichzelf al te vinden.’ Dat gevoel van je verloren voelen laat filmmaker Diego Gutiérrez prachtig zien. Florencio Santana, een arme boer, blijft ondanks tegenslagen hardnekkig trouw aan zijn manier van leven. Hij verloor zijn vader, zijn zoons emigreerden, de grond wordt droger. Toch weigert hij zijn land achter te laten. Werner Stein begint zich steeds meer aan de natuur te hechten, nadat hij zich aan een burgerlijk gezin heeft ontworsteld. Nu loopt hij op blote voeten door het regenwoud, praat met planten en dompelt zich onder in ijskoude bergbeekjes. Frida Escobedo’s leven nam een onverwachte wending toen ze haar geheugen verloor in een auto-ongeluk. Omdat ze beelden niet langer kon koppelen aan herinneringen, begon ze de wereld fysieker en zintuiglijker waar te nemen. Hoewel het geheugenverlies heftig was, ervoer ze die nieuwe manier van waarnemen als iets ‘schitterends’. ‘Alsof je in het bos zit, de muziek uitzet en plotseling de geluiden van de natuur kunt horen. Alle ruis viel weg.’ Frida werkt als restaurateur in een augustijns klooster. Haar werk heeft dus te maken met de gevolgen van verwoesting, zegt Gutiérrez tegen haar wanneer ze op de vestingmuur van het klooster over de stad zit uit te kijken. Daarna vraagt hij: ‘Zijn wij mensen de verwoestende soort?’ Ze moet lang nadenken. Achter haar steekt in de verte een vulkaan donker af tegen de horizon. ‘Ja’, zegt ze uiteindelijk. 'En ook ik maak er deel van uit.’ Fer en Mayra, twee jonge milieubeschermers, weigeren zich bij die verwoesting door de mens neer te leggen. Ze trekken door de woestijn, slapen ‘s nachts in het regenwoud en dalen af in grotten om de vleermuispopulatie te monitoren. Ontzet kijken ze toe hoe bomen worden gekapt en ontdekken ze dat er midden in de jungle een kaarsrechte spoorlijn is aangelegd. Hoog in een boom aanschouwt een aapje hetzelfde tafereel. Hoe kan de mens van de natuur zo'n puinhoop maken, vraagt Mayra zich in tranen af wanneer zij en Fer even later over een lange asfaltweg rijden. Gutiérrez stelt met zijn film dezelfde vraag. The Shipwrecked toont een planeet die hard achteruitgaat. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat er in Mexico nog genoeg ongerepte, wilde natuur is, ver buiten de handen van de mens. Gutiérrez laat zijn camera hoog boven het landschap zweven. In spectaculair widescreenformaat worden glooiende groene heuvels, diepblauwe rivieren en uitgestrekte archipelago’s zichtbaar. Dertig jaar geleden verruilde Diego Gutiérrez zijn geboorteland Mexico voor Nederland, maar nu heeft hij besloten om terug te keren. Hij was 'teleurgesteld in mensen en op zoek naar iets wat verder ging dan hemzelf’. Net als de mensen die hij filmt probeert hij ‘orde in de chaos van het leven’ te vinden. Het maken van beelden helpt hem daarbij, zo vertelt hij in de documentaire. Richting het einde van de film zitten Fer en Mayra naast elkaar op een steen in de woestijn. Ze duwen hun handen in het zand. Twee beige afdrukken blijven staan. ‘Moeten we ze niet weghalen?’ vraagt Fer. ‘Nee’, antwoordt Mayra lachend. 'Stel dat het je laatste keer hier is. Nu zijn we onderdeel van het ecosysteem. We laten onze sporen na.’