От «страха» к символу любви: как веснушки превратились из косметического дефекта в модный тренд

Een volkomen vlekloos huidje, dat was de norm in de westerse wereld toen Annie M.G. Schmidt in de jaren 50 een versje schreef over een ‘volledig en totaal’ mislukte fee. Waarom het sprookjesfiguur mislukt was? Zij zat onder de sproeten… Sproetjes werden in die tijd nu eenmaal gezien als ‘de schrik van elke vrouw’, aldus Het Nieuwsblad van het Zuiden in 1948. Hoe probeerden vrouwen (ja, vooral zij) ervan af te komen? En hoe kwam het uiteindelijk toch goed moet de sproet? Fabrikanten hielden sproeten in het verdomhoekje Makers van vage middeltjes tegen huidaandoeningen hielden sproeten graag in het verdomhoekje. Dat vergrootte hun afzetmarkt namelijk. Adverteerders stelden sproeten op één lijn met puisten, littekens, eksterogen, rimpels, wratten en moeder- en levervlekken. Daar wilde ieder weldenkend mens vanaf. Ook interessant: We ontharen onszelf al duizenden jaren lang Veel mensen kozen voor een smeerseltje, maar ook preventief viel er wat te doen. De strijd tegen zomersproetjes begon al in het voorjaar, wanneer de eerste zonnestralen zich lieten zien. ‘Vrouwen, die gauw last van sproeten hebben’, tipte het Nieuwsblad van het Noorden in 1932, ‘moeten altijd roode, gele of bruine voiles dragen en liefst hoeden met breeden rand en van een voering voorzien, die dezelfde kleur heeft als die van de voile. Parasols in dezelfde kleur en flink groot, niet opengewerkt, zijn onmisbaar. Natuurlijk moet men in zo’n geval vermijden open blouses met laag uitgesneden halzen te dragen.’ In boeken hadden de boeven vlekjes Volwassen mannen werden in reclameboodschappen nooit aangesproken op hun gevlekte gelaat. Toch waren besproete mannen wel van een ander slag dan sproetloze, zo werd duidelijk als in boeken de bad guys werden omschreven. Want die zaten opvallend vaak onder de sproeten. Je las nooit eens wat over een bankovervaller met een vlekkeloos huidje. Het waren dan ook de vrouwen die radeloze brieven schreven aan damesbladen, die er hun vragenrubrieken mee vulden. Zoals Margriet in 1942, toch een jaar waarin de Nederlandse vrouwen ook een paar andere zorgen aan hun hoofd hadden, zou je zeggen. Niettemin: ‘Uw sproeten moet u voorkomen of attaqueeren in het begin van de lente, als de eerste warmere zonnestralen komen. U neemt dan drie keer per week een karnemelkmasker, dat is een wattenmasker, dat u in versche karnemelk gedrenkt twintig minuten op het gelaat legt. Daarna afspoelen met schoon lauw water. Helpt dit niet genoeg, dan kunt u een masker nemen van een losgeklopt eiwit met een halve uitgeperste citroen vermengd.’ Filmster met sproeten was ‘merkwaardig’ Vrouwen die hun sproeten koesterden, werden als een rariteit neergezet. In de jaren 30 had je Dorothy Coonan, een jonge Amerikaanse filmster voor wie sproeten juist een handelsmerk waren. Ze had er welgeteld 182, die ze voor 100.000 dollar had laten verzekeren. Om een contract te krijgen van haar filmmaatschappij had ze moeten beloven haar sproeten onaangetast te laten. Coonan was een uitzondering op de regel. Ze was ‘een merkwaardige vrouw’, constateerde De Gooi- en Eemlander in 1934. Beroemdheden deden er meestal alles aan om zo vlekloos mogelijk voor de dag te komen. Na WO II kwamen er geleidelijk steeds meer scheurtjes in het vlekkeloze ideaalbeeld. Sproetjes waren niet langer alleen maar lelijke ondingen. Het Nieuwsblad van het Noorden stelde in 1960: ‘Een paar sproetjes ontsieren het gelaat niet, ze kunnen integendeel een heel pikante noot geven. (…) Blijft het euvel binnen zeer redelijke perken, dan kunnen zuchten en in wanhoop ten-hemel-geheven armen gerust achterwege blijven.’ Verlost van het beroerde imago Sproetjes werden geleidelijk aan bespreekbaar. Vanaf de jaren 60 zette dat stevig door toen de individualisering intrad: mensen wilden zich steeds meer onderscheiden van anderen. Met een afwijkend uiterlijk voor de dag komen, werd een daad van verzet tegen het establishment. Mensen gingen pronken met hun unieke sproetenpatroon. In 1972 waren sproetjes zelfs het onderwerp van een populair lied van zanger Rocco Granata: ‘Zomersproetjes / Door de zomerzon bijeen gespaard / Zomersproetjes / Ieder sproetje is een kusje waard’. Als sproetjes gingen figureren in liefdesliedjes, waren ze toch echt wel van hun beroerde imago verlost. Geen reden om ze te verstoppen Sproeten kun je ook niet scharen onder de huidziekten: de pigmentvlekjes waren onschuldig, zoveel was inmiddels wel duidelijk geworden. Modebladen als Elle bespraken de charme van sproetjes (het lieflijker klinkende verkleinwoord werd steeds vaker gebruikt) die vrouwen een jeugdig aanzien gaven. Steeds vaker verschenen er besproete modellen in fotoreportages. Sommige vrouwen begonnen zelfs nepsproetjes op hun wangen te tekenen. In de tweede helft van de 20ste eeuw kroop de sproet definitief uit zijn schulp. In 1991 gaf een man in een contactadvertentie aan te zoeken naar een ‘lief meisje’ om ‘onfatsoenlijke dingen’ mee te doen. ‘Het zou leuk zijn als je over je hele lijf sproetjes hebt’, schreef hij erbij. Waarmee we eindelijk in een tijdperk waren beland waarin zowel mannen als vrouwen het erover eens waren dat er geen enkele reden is om sproetjes te verstoppen.