Эксперт: система возврата залогов в Польше требует стабилизации и пересмотра регуляторики

Z Piotrem Okurowskim, prezesem zarządu Kaucja.pl, rozmawiamy o pierwszych doświadczeniach z funkcjonowania systemu kaucyjnego, jego kosztach i koniecznych zmianach, a także o ROP.  - Pełny obraz (oceny systemu kaucyjnego - red.) uzyskamy jednak dopiero po 2-3 latach funkcjonowania systemu, kiedy procesy się ustabilizują, infrastruktura osiągnie docelową skalę, a konsumenci przyzwyczają się do nowych zasad - mówi Piotr Okurowski.  Krótki czas przygotowań, niepewność regulacyjna i model wielu operatorów wpłynęły na jakość uruchomienia systemu. Czytaj więcej Handel sam zdecyduje, jak zbierać szkło. "Nie nakładamy obowiązku automatyzacji" Na przygotowaniu mało czasu  Ilona Mrozowska, Portal Spożywczy: Czy wymagania nałożone na operatorów, producentów napojów i handel odpowiadały realnym możliwościom organizacyjnym, technologicznym i finansowym rynku? Piotr Okurowski, prezesa zarządu, Kaucja.pl – Krajowy System Kaucyjny S.A. Nie w pełni. Skala zmian i tempo ich wdrażania były bardzo duże, a rynek miał niewiele czasu na przygotowanie się do nowych obowiązków. Jako Kaucja.pl musieliśmy zbudować i uruchomić system w bardzo krótkim czasie, w dodatku w warunkach dużej niepewności regulacyjnej. Dlatego rozwiązania, które dziś funkcjonują, są efektem bardzo intensywnej pracy i dostosowania się do realnych możliwości rynku. System nadal się rozwija i wymaga dalszego doskonalenia, zarówno organizacyjnego, technologicznego, jak i regulacyjnego. System kaucyjny był projektowany przez wiele lat, ale jego operacyjne uruchomienie odbyło się w bardzo krótkim czasie. Jak wpłynęło to na jakość przygotowania infrastruktury, systemów informatycznych, logistyki i rozliczeń? Rzeczywiście, czasu na operacyjne przygotowanie systemu było bardzo mało. Po pierwsze, zezwolenie na prowadzenie działalności operatora systemu kaucyjnego uzyskaliśmy w czerwcu 2025 r., podczas gdy start systemu zaplanowano już na 1 października tego samego roku. Oznaczało to zaledwie kilka miesięcy na przygotowanie infrastruktury, systemów informatycznych, logistyki, procesów rozliczeniowych oraz współpracy z wieloma uczestników systemu. Po drugie, dopuszczenie przez ustawodawcę modelu multioperatorskiego wygenerowało dodatkowe obowiązki, między innymi związane z nakreśleniem współpracy pomiędzy niezależnymi operatorami. Połączenie niepewności regulacyjnej, bardzo krótkiego czasu na przygotowanie oraz dodatkowych wyzwań organizacyjnych niewątpliwie wpłynęło na jakość startu systemu. Nie traktowałabym tego jako usprawiedliwienia, ale jako element szerszego kontekstu, który warto uwzględniać w ocenie pierwszych miesięcy jego funkcjonowania. Szczególnie istotna jest perspektywa konsumenta. Została mu narzucona realna zmiana codziennych nawyków, czyli konieczność oddawania opakowań i rozumienia nowych zasad. Jednocześnie na początku infrastruktura zbiórki nie była jeszcze wystarczająco rozwinięta, a poziom wiedzy na temat zasad działania systemu pozostawał niewystarczający. Z tym wyzwaniem wciąż się mierzymy. Odpowiadając więc wprost: tak, bardzo krótki czas na operacyjne uruchomienie systemu wpłynął na jakość jego startu. Jednocześnie należy pamiętać, że system jest procesem, a nie jednorazowym projektem i jego infrastruktura oraz procesy są cały czas rozwijane. Czytaj więcej Lidl wyprzedza zmiany w systemie kaucyjnym. Od października nowa zasada Dyskusja powinna być oparta na faktach Czy przed uruchomieniem systemu przeprowadzono wystarczające testy rynkowe, analizy kosztów i ocenę gotowości poszczególnych uczestników? Jakich danych lub pilotaży zabrakło? To w dużej mierze pytanie do ustawodawcy i podmiotów odpowiedzialnych za przygotowanie ram prawnych systemu. Jako Kaucja.pl stanęliśmy w obliczu jednej z największych zmian organizacyjnych i operacyjnych na rynku napojowym w ostatnich latach. Z naszej perspektywy zabrakło przede wszystkim szerszego i wcześniejszego wsłuchania się w głos wszystkich uczestników łańcucha producentów, handlu, operatorów, recyklerów, firm logistycznych, dostawców technologii, a przede wszystkim konsumentów. Tak duża zmiana, obejmująca praktycznie całe społeczeństwo i angażująca tysiące przedsiębiorstw, powinna być poprzedzona możliwie szerokimi testami, pilotażami i analizami skutków regulacji. Potrzebowaliśmy przede wszystkim więcej danych dotyczących rzeczywistych kosztów operacyjnych, logistyki, zachowań konsumentów oraz współpracy pomiędzy wieloma operatorami. Dziś dodatkowym wyzwaniem jest bardzo wysoki poziom dezinformacji dotyczącej systemu i działalności operatorów. Dlatego tak ważne jest, aby dalsza dyskusja była oparta na danych, faktach i doświadczeniach z rzeczywistego funkcjonowania systemu, a nie na uproszczeniach czy emocjach. Jakie dane powinny stanowić podstawę oceny systemu kaucyjnego? Czy obecnie dysponujemy wystarczającymi informacjami o kosztach, poziomach zbiórki, dostępności punktów, sprawności logistyki i doświadczeniach konsumentów? Piotr Okurowski: Na pełną i rzetelną ocenę potrzeba czasu. W naszej ocenie dopiero podsumowanie pełnego roku funkcjonowania systemu, czyli dane za 2026 rok, pozwoli na pierwszą sensowną ocenę jego działania. Pierwsze trzy miesiące po uruchomieniu systemu były okresem przejściowym i nie powinny być traktowane jako miarodajna podstawa do oceny jego docelowej efektywności. Oceniając system, powinniśmy analizować nie tylko poziom zbiórki, ale również koszty jego funkcjonowania, dostępność i wykorzystanie punktów zbiórki, sprawność logistyki, jakość zebranego surowca, poziom zwrotów oraz doświadczenia konsumentów i przedsiębiorców. Pełny obraz uzyskamy jednak dopiero po 2-3 latach funkcjonowania systemu, kiedy procesy się ustabilizują, infrastruktura osiągnie docelową skalę, a konsumenci przyzwyczają się do nowych zasad. Czytaj więcej System kaucyjny ma się rozwijać. Branża studzi tempo zmian Polska przyjęła model z wieloma operatorami systemu kaucyjnego. Jakie szanse daje konkurencja między operatorami, a jakie ryzyka wynikają z konieczności współpracy wielu niezależnych podmiotów? Konkurencja co do zasady jest wartością. Powinna sprzyjać efektywności, innowacyjności i transparentności. Sprawdza się jednak najlepiej na dojrzałych rynkach, na których podstawowe mechanizmy systemu są już stabilne. Dziś powinniśmy być przede wszystkim skoncentrowani na rozwoju systemu i zrobić wszystko, aby z perspektywy konsumenta był on nie tylko wygodny, ale wręcz niezauważalny w codziennym życiu. Model multioperatorski oznacza natomiast konieczność współpracy niezależnych podmiotów i generuje dodatkowe wyzwania organizacyjne, technologiczne oraz finansowe. Model, w którym operator może funkcjonować przy niewielkiej liczbie reprezentowanych wprowadzających lub bez odpowiedniego zaplecza finansowego, stwarza realne ryzyko dla stabilności całego systemu. Koszty funkcjonowania systemu ponoszą wprowadzający, dlatego ich odpowiednia liczba i stabilność finansowa operatora mają bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa wszystkich uczestników systemu. Z tej perspektywy ogromną zaletą Kaucja.pl jest starannie dobrany akcjonariat. Daje on stabilność finansową i jest ważnym elementem bezpieczeństwa naszych partnerów handlowych, również w zakresie rozliczeń. Jak finansowany jest system i które jego elementy generują największe koszty? Ile faktycznie kosztuje zorganizowanie i utrzymanie systemu kaucyjnego? Piotr Okurowski: System kaucyjny finansowany jest przede wszystkim z dwóch głównych źródeł: opłat producenckich oraz przychodów ze sprzedaży zebranego surowca. Po stronie kosztowej największe pozycje stanowią opłaty za obsługę punktów zbiórki (handling fee) oraz logistyka, czyli odbiór, transport, sortowanie i przygotowanie opakowań do dalszego przetworzenia. Do tego dochodzą między innymi koszty infrastruktury, technologii, systemów informatycznych, rozliczeń oraz edukacji i komunikacji. Chciałabym też raz na zawsze uporządkować kwestię tzw. nieodebranej kaucji. Nie jest ona prostym przychodem operatora, który może zostać dowolnie przeznaczony. Kaucja.pl działa z należytą starannością i transparentnością, a środki z nieodebranych kaucji są ujmowane w naszym sprawozdaniu finansowym jako zobowiązania długoterminowe. Wynika to z faktu, że konsument może zwrócić opakowanie i otrzymać należną kaucję również po dłuższym czasie, zgodnie z zasadami obowiązującymi w systemie. Po jakich wskaźnikach będzie można stwierdzić, że system działa skutecznie? Czy wystarczający jest poziom zbiórki, czy należy również analizować koszty uzyskania efektu, jakość surowca, wygodę konsumenta i wpływ na rynek? To zależy od perspektywy. Z punktu widzenia konsumenta kluczowa jest wygoda i dostępność systemu. Dla sklepu istotne są między innymi koszty, sprawność obsługi i rozliczeń. Z perspektywy operatora podstawowym miernikiem jest poziom zbiórki, ponieważ to z realizacji celów zbiórki operator jest rozliczany i za ich niewykonanie może ponosić konsekwencje finansowe. Czytaj więcej Butelki zwrócone, vouchera brak. Sklepy wyjaśniają procedury Patrząc jednak na system całościowo, wszystkie te elementy mają znaczenie. Skuteczny system powinien jednocześnie osiągać wymagane poziomy zbiórki, działać efektywnie kosztowo, zapewniać odpowiednią jakość surowca, być wygodny dla konsumenta i możliwie neutralny dla codziennego funkcjonowania handlu. I ponownie, rzetelna ocena będzie możliwa dopiero po odpowiednio długim okresie funkcjonowania systemu. Pierwszy rok dostarczy bardzo ważnych danych, ale nie powinien być traktowany jako ostateczny sprawdzian jego efektywności. Czy są przepisy, które wymagają doprecyzowania? Które przepisy wymagają obecnie najpilniejszego doprecyzowania lub zmiany? Jakie bariery prawne najbardziej utrudniają organizację zbiórki, transportu, zliczania, recyklingu i rozliczeń? Piotr Okurowski: Jedną z najważniejszych kwestii jest sposób kwalifikowania zebranych opakowań kaucyjnych. Z perspektywy operatora powinny być one traktowane przede wszystkim jako surowiec przeznaczony do dalszego przetworzenia, a nie jako odpad. Brak odpowiednich zmian w przepisach dotyczących odpadów utrudnia organizację całego łańcucha, od zbiórki i transportu, przez zliczanie i magazynowanie, aż po przekazanie materiału do recyklingu. Potrzebujemy regulacji, które będą odpowiadały rzeczywistemu charakterowi systemu kaucyjnego i pozwolą możliwie sprawnie zagospodarować zebrany materiał. Jakie wnioski z wdrażania systemu kaucyjnego powinny zostać wykorzystane przy projektowaniu ROP? Co należy policzyć, przetestować i uzgodnić z rynkiem, zanim nowe obowiązki zostaną wprowadzone? Przede wszystkim należy słuchać głosu przedsiębiorców. To oni są bezpośrednimi odbiorcami nowych regulacji, to oni ponoszą ich ekonomiczne konsekwencje i w praktyce wdrażają je w życie. Przed wprowadzeniem nowych obowiązków należy więc dokładnie policzyć ich koszty, sprawdzić możliwości organizacyjne i technologiczne rynku, przeprowadzić pilotaże oraz przeanalizować doświadczenia wszystkich uczestników łańcucha. Nie powinniśmy też bać się korzystać z doświadczeń innych państw. W przypadku systemu kaucyjnego w Europie funkcjonowały już sprawdzone rozwiązania, które można było wykorzystać jako punkt odniesienia. Warto korzystać z gotowych, sprawdzonych rozwiązań zamiast za każdym razem budować system od podstaw. Najważniejsza lekcja jest prosta: regulacje powinny powstawać w dialogu z rynkiem, a ich wdrożenie powinno być poprzedzone rzetelną analizą kosztów, testami i oceną gotowości wszystkich uczestników. Sprawnie, powszechnie, stabilnie Gdyby dziś można było od początku zaprojektować system kaucyjny, które rozwiązania należałoby zachować, a które zmienić? Jak powinien wyglądać model oparty na danych, testach rynkowych i pełnej analizie kosztów? Na szczęście nie jestem politykiem ani nie zasiadam w izbie stanowiącej prawo. Zawsze łatwiej jest oceniać rozwiązania z perspektywy osoby, która nie była odpowiedzialna za ich zaprojektowanie. Mamy dziś konkretną rzeczywistość, określone regulacje i system, który funkcjonuje. Naszym zadaniem jako Kaucja.pl jest zrobić wszystko, co w naszej mocy, aby działał on sprawnie, był powszechny, stabilny i wygodny dla konsumentów oraz przedsiębiorców. Jeżeli mielibyśmy jednak wyciągnąć wnioski na przyszłość, najważniejszym z nich byłoby projektowanie tak dużych zmian na podstawie danych, testów i doświadczeń rynku. Najpierw należy dokładnie policzyć koszty, sprawdzić rozwiązania w praktyce, przeanalizować gotowość uczestników i dopiero na tej podstawie podejmować decyzje legislacyjne. Dziś nie ma już sensu zastanawiać się, czy system można było zaprojektować inaczej. Możemy natomiast sprawić, żeby działał coraz lepiej i właśnie na tym powinniśmy się koncentrować.