Психолог описывает путь к выздоровлению от зависимости от транквилизаторов без замены препаратов

Enkele jaren geleden, toen ik nog praktijk deed in de Verenigde Staten, heb ik een vrouw behandeld die ongeveer drie jaren dagelijks 1,5 mg Lorazepam (een anxiolyticum) tegen angst gebruikte. Uiteindelijk had die medicatie geen effect meer op haar angst. Ze had ook enkele van de bijwerkingen opgelopen. Het heeft achttien maanden geduurd om het gebruik af te bouwen. Ik heb ook de onderliggende oorzaak meegenomen in de behandeling, waardoor ze haar dagelijks leven weer kon oppakken zonder medicatie. Tekst en beeld Richenel Ellecom Een ander geval dat ik in Suriname heb behandeld, betrof ook een vrouwelijke patiënt die enkele jaren was verslaafd aan Lorazepam. Aan haar was de medicatie voorgeschreven tegen angstsymptomen. Ik heb bij de anamnese ontdekt dat ze angstig werd wanneer haar man van huis ging. Het heeft ook ongeveer twaalf maanden geduurd om haar gebruik af te bouwen. Ze heeft nieuwe strategieën geleerd om angst te verwerken en nu heeft ze geen angstaanvallen meer. Verslavingstraject In dit artikel heb ik het over het verslavingstraject van anxiolytica (medicatie tegen angst) en hypnotica (medicatie tegen slaapstoornis). De symptomen die in beeld komen zijn vaak: angststoornissen, paniekaanvallen, slapeloosheid of spierspanningen. Uit mijn ervaring worden deze medicaties voorgeschreven om de patiënt af te helpen van de symptomen van tijdelijke, onderliggende psychologische stoornissen, in de volksmond stresssituaties genoemd. In het begin zijn ze zeer effectief en lijken wel een wondermiddel te zijn. De patiënt gaat zeer tevreden naar huis. Wanneer die na enkele weken geen medicatie meer in huis heeft en de symptomen weer oplaaien, stapt de patiënt weer naar de dokter en al te vaak wordt het recept herhaald en soms met een verhoging van de dosis met 0,5 of 1,0 mg. Dit kan het begin worden van een verslavingstraject. De literatuur geeft aan dat bij gebruik verschillende factoren een rol spelen bij verslaving, maar over het algemeen is de aanbevolen maximale gebruiksduur vier tot zes weken. Bij langer gebruik begint de fysieke afhankelijkheid vorm te nemen. Wat gebeurt nu achter de schermen bij het ontstaan van de verslaving? Er zijn verschillende gebieden (netwerken) en neurotransmitters (actieve stofjes) in het brein, die betrokken zijn bij dit proces. De belangrijke netwerken die betrokken zijn en meehelpen bij de vorming van de verslaving zijn: het executieve netwerk (impulscontrole en besluitvorming), het salience netwerk (belangrijkheid van medicatie signalen) en het limbische netwerk (emotie, angst en beloning). De direct betrokken neurotransmitters, zijn: dopamine, gammaminoboterzuur (Gaba) en glutamaat. De anxiolytica en hypnotica versterken de werking van Gaba waardoor de patiënt minder angstig is, zich ontspannen voelt, slaperig wordt en minder stress ervaart. Om te compenseren wordt de werking van glutamaat versterkt, maar dat is niet voldoende om te compenseren voor de remmende werking van Gaba. Dopamine reguleert de beloningservaring die de gebruiker meemaakt. De gebruiker leert langzamerhand uit te kijken naar de rust, de slaap en minder stress die hij of zij ervaart. Dus begint het verslavingstraject door de ervaring van de afhankelijkheid van de medicaties. Het brein kan zich ook aanpassen door de plasticiteit die het heeft. De patiënt begint langzamer minder impulscontrole te hebben, denkt dat de medicijn de volledige oplossing is en ervaart minder zelfcontrole. Er ontstaat dus een sterke drang naar de medicatie wanneer de gebruiker ervaringen doormaakt, zoals slapeloosheid, angst, verdriet, conflictsituaties en het zien van de medicijn. Deze ervaringen worden veroorzaakt door het effect van de medicatie op het executieve controle netwerk (impulscontrole en besluitvorming), het salience netwerk (bepaalt wat belangrijk is) en het limbische netwerk (reguleert angst en geheugen). Dwanggedrag Het verslavingstraject mondt uit in een dwanggedrag, waarbij de patiënt (gebruiker) voortdurend uitkijkt naar de volgende tablet, probeert voldoende medicatie in voorraad te hebben en probeert tijdig een nieuw recept te halen. Dit gedrag wordt dwangmatig en automatisch. De gebruiker verliest dus de controle over zijn of haar gedrag. Het geheugen begint langzaam achteruit te gaan, episodes van vallen treden op, autorijden wordt gevaarlijk en vaak ontstaan ook werkproblemen. Als de gebruiker probeert het gebruik te verminderen, gaat het angstgevoel omhoog, de slapeloosheid komt terug en negatieve emoties voeren de boventoon. De gebruiker probeert zo snel mogelijk het medicatiegebruik voort te zetten. Het verslavingstraject is nu compleet. Hij/zij kan niet meer zonder medicatie verder. Behandeling De duur van de behandeling hangt af van de dosis die de patiënt gebruikt, hoelang hij/zij verslaafd is en welke onderliggende factoren aanwezig zijn. De behandeling beoogt de patiënt te helpen de onderliggende problemen te verwerken en tegelijkertijd het medicatiegebruik af te bouwen. De duur van de behandeling kan zes tot achttien maanden zijn, afhankelijk van de onderliggende factoren. Hoe complexer de onderliggende problemen (trauma, familie- en of relatieproblemen en mogelijke werkproblemen) zijn, hoe langer de behandeling duurt. De strategieën die ik zelf heb toegepast zijn: cognitieve reconstructie, onspanningstraining en slaaphygiëne. Omdat de patiënt nu eenmaal is verslaafd aan medicatie, is het niet aangeraden om andere medicaties aan de patiënt voor te schrijven, omdat er een transfer van afhankelijkheid kan plaatsvinden naar de nieuwe medicijn, zelf als die niet verslavend is. De behandeling moet gestructureerd zijn en duidelijke stappen inhouden. De patiënt/gebruiker moet zijn of haar vertrouwen in eigen kunnen terugwinnen om problemen te kunnen oplossen of verwerken zonder te leunen op medicijnen. *Als u verdere vragen heeft, kunt u de schrijver van het artikel raadplegen Richenel Ellecom (899-6441/[email protected]), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog. U kunt de onderstaande QR-code ook scannen om te komen op ons Facebookpagina