Техно-церемонии и роботы: как японские храмы борются с кризисом и старением

Dân số nông thôn giảm, nguồn tiền từ các gia đình bảo trợ cạn dần và lớp trẻ không muốn kế nghiệp đang đẩy hàng nghìn ngôi chùa Nhật Bản đến nguy cơ đóng cửa. Trong chính điện chùa Shoonji ở tỉnh Fukui, tiếng tụng kinh hòa cùng nhạc điện tử vang lên. Đó là Techno Hoyo - nghi lễ kết hợp tụng kinh, thuyết pháp với âm nhạc và ánh sáng do cựu DJ Gyosen Asakura tổ chức từ năm 2016. Ông Asakura nảy ra ý tưởng này khi nhận thấy người đi lễ chùa phần lớn đã cao tuổi, còn giới trẻ chỉ xuất hiện trong tang lễ hoặc giỗ. Ông muốn tạo ra một hình thức gần gũi để những người vốn không quan tâm đến Phật giáo cũng đến chùa tìm hiểu giáo lý. Nỗ lực của Asakura phản ánh khó khăn chung của Phật giáo Nhật Bản. Nước này có khoảng 77.000 ngôi chùa, nhiều hơn cả số lượng cửa hàng tiện lợi. Tuy nhiên, nhiều cơ sở hiện nằm tại các vùng nông thôn đang suy giảm dân số. Nhà báo kiêm tu sĩ Hidenori Ukai ước tính 30-40% số chùa tại Nhật Bản có thể biến mất vào năm 2040. Chùa tại Nhật từ lâu được duy trì nhờ sự đóng góp của các gia đình bảo trợ. Đổi lại, nhà sư phụ trách tang lễ và các nghi thức thờ cúng tổ tiên. Mô hình này đang suy yếu khi người trẻ rời quê lên thành phố, quy mô gia đình thu hẹp và nhiều người không còn muốn duy trì mộ phần theo cách truyền thống. Nhiều chùa hiện không đủ kinh phí vận hành và không có người kế nghiệp. Có nhà sư phải phụ trách nhiều chùa cùng lúc, một số nơi không còn trụ trì. Để kết nối với người trẻ, một số nhà sư đưa việc thuyết pháp ra ngoài khuôn viên nhà chùa. Tại Vowz Bar ở Tokyo, các nhà sư làm việc tại chùa vào ban ngày, buổi tối đến quán pha đồ uống và trò chuyện với khách. Họ lắng nghe những vấn đề về công việc, gia đình rồi đưa ra lời khuyên dựa trên giáo lý nhà Phật. Một hướng đi khác là ứng dụng công nghệ để giải quyết tình trạng thiếu nhân lực. Đầu năm nay, nhóm nghiên cứu do giáo sư Seiji Kumagai tại Đại học Kyoto đứng đầu đã giới thiệu Buddharoid - robot hình người được trang bị trí tuệ nhân tạo chuyên về Phật giáo. Buddharoid có thể đi lại, chắp tay, cúi chào và đối thoại trực tiếp. Hệ thống sử dụng nội dung từ kinh điển Phật giáo, kết hợp mô hình ngôn ngữ để giải thích giáo lý và trả lời câu hỏi trong đời sống. Trong buổi ra mắt tại chùa Shorenin ở Kyoto, robot mặc áo choàng xám, ngồi thiền và trả lời các câu hỏi về quan hệ con người. Nhóm phát triển đánh giá thiết bị này có thể hỗ trợ giảng dạy và thực hiện một số nghi lễ tại những nơi thiếu nhà sư, song vẫn đang xem xét các yếu tố đạo đức và pháp lý trước khi ứng dụng rộng rãi. Các thử nghiệm đang nỗ lực giải quyết nhiều điểm nghẽn khác nhau. Techno Hoyo và Vowz Bar giúp nhà sư tiếp cận những người hiếm khi đến chùa, còn Buddharoid hướng đến bài toán nhân lực. Dù vậy, những giải pháp này chưa thể đảo ngược tình trạng suy giảm dân số nông thôn hay khôi phục hệ thống gia đình bảo trợ truyền thống. Ông Asakura không kỳ vọng Techno Hoyo sẽ trở thành lời giải chung, nhưng hy vọng thử nghiệm của mình sẽ khuyến khích lớp tu sĩ trẻ tìm ra những cách thức mới để đưa Phật giáo đến gần hơn với đời sống hiện đại. Ngọc Ngân (Theo Japan Today, Foreign Press Center Japan )