Миф о сжигании тысяч калорий шахматистами: правда о физиологии ментального спорта

Ngồi một chỗ suốt 8 tiếng vẫn có thể "đốt" hàng nghìn calo? Sự thật phía sau môn thể thao khiến não bộ làm việc đến kiệt sức Liệu các kỳ thủ cờ vua có thực sự "đốt" hàng nghìn calo như lời đồn? Khi nhắc đến những môn thể thao tiêu hao nhiều năng lượng, đa số mọi người sẽ nghĩ đến marathon, đạp xe hay bơi lội. Ít ai ngờ rằng cờ vua, môn thể thao mà các kỳ thủ gần như chỉ ngồi yên trước bàn cờ, lại thường xuyên được nhắc đến với những câu chuyện về việc "đốt" hàng nghìn calo trong các giải đấu lớn. Ngồi không cũng đốt calo Trong nhiều năm qua, một thông tin được lan truyền rộng rãi cho rằng các kỳ thủ hàng đầu thế giới có thể tiêu hao tới 4.000-6.000 kcal mỗi ngày trong các trận đấu thuộc giải vô địch thế giới. Con số này nghe có vẻ khó tin, bởi chỉ riêng việc ngồi suy nghĩ dường như không thể tiêu tốn năng lượng tương đương một vận động viên sức bền. Sự thật là não bộ không phải "cỗ máy đốt calo thần kỳ". Ở trạng thái bình thường, não chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng tiêu thụ khoảng 20% tổng năng lượng nghỉ của con người. Việc suy nghĩ nhiều hơn không khiến mức tiêu hao năng lượng của não tăng theo cấp số nhân. Nếu chỉ dựa vào hoạt động tư duy, một ván cờ kéo dài nhiều giờ sẽ không thể giúp cơ thể đốt thêm hàng nghìn calo. Điều khiến các kỳ thủ tiêu hao nhiều năng lượng hơn lại nằm ở phản ứng sinh lý của cơ thể trước áp lực thi đấu. Một ván cờ đỉnh cao có thể kéo dài từ 5 đến 7 giờ, đòi hỏi người chơi phải duy trì sự tập trung gần như tuyệt đối, liên tục tính toán hàng chục nước đi và đối phó với áp lực tâm lý cực lớn. Trong suốt khoảng thời gian đó, hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt, nhịp tim tăng, cơ thể tiết ra nhiều hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline, khiến quá trình chuyển hóa năng lượng diễn ra mạnh hơn bình thường. Một nghiên cứu được công bố trên European Journal of Applied Physiology cho thấy nhịp tim của các kỳ thủ trong quá trình thi đấu tăng đáng kể so với trạng thái nghỉ, đồng thời xuất hiện nhiều thay đổi về hoạt động của hệ thần kinh tự chủ và quá trình chuyển hóa. Điều này chứng minh rằng cờ vua đỉnh cao không đơn thuần là một hoạt động trí óc mà còn tạo ra gánh nặng sinh lý rõ rệt đối với cơ thể. Các nghiên cứu khác cũng ghi nhận những thay đổi về hormone và các chỉ số sinh lý ở các kỳ thủ chuyên nghiệp trong môi trường thi đấu, cho thấy não bộ và cơ thể phản ứng với áp lực theo cách tương tự nhiều môn thể thao cạnh tranh khác. Chính sự căng thẳng kéo dài trong nhiều giờ liên tục mới là yếu tố góp phần làm tăng tổng mức tiêu hao năng lượng trong ngày. Tuy nhiên, con số 4.000-6.000 kcal vẫn cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Đây là mức tiêu hao năng lượng trong cả một ngày, bao gồm chuyển hóa cơ bản của cơ thể, hoạt động thường ngày và phản ứng trước căng thẳng kéo dài, chứ không phải lượng calo chỉ được đốt trong vài giờ ngồi trước bàn cờ. Quan trọng hơn, đến nay vẫn chưa có nghiên cứu sử dụng các phương pháp đo chuyển hóa tiêu chuẩn để xác nhận rằng mọi kỳ thủ đỉnh cao đều đạt mức tiêu hao năng lượng cao như vậy trong các giải đấu. Điều đó không làm giảm đi sự khắc nghiệt của cờ vua chuyên nghiệp. Thực tế, nhiều kỳ thủ sụt cân sau các giải đấu lớn, một phần do căng thẳng kéo dài làm giảm cảm giác thèm ăn, rối loạn giấc ngủ và khiến cơ thể phải duy trì trạng thái "chiến đấu" trong nhiều ngày liên tiếp. Những yếu tố này cộng hưởng với nhau có thể làm tổng mức tiêu hao năng lượng tăng lên đáng kể. Có lẽ đây cũng là lý do khiến ngày càng nhiều kỳ thủ hàng đầu như Magnus Carlsen, Ding Liren hay Gukesh đều đặc biệt chú trọng rèn luyện thể lực bên cạnh việc nghiên cứu chiến thuật. Với họ, một cơ thể khỏe mạnh không chỉ giúp chịu đựng những trận đấu kéo dài hàng giờ mà còn góp phần duy trì khả năng ra quyết định chính xác ở thời điểm áp lực nhất. Cờ vua vì thế là minh chứng thú vị rằng một môn thể thao không nhất thiết phải đòi hỏi những chuyển động mạnh mẽ mới khiến cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng. Điều thực sự tạo nên khác biệt không phải việc "suy nghĩ nhiều sẽ đốt nhiều calo", mà là cách toàn bộ cơ thể phản ứng trước áp lực tinh thần cực lớn trong những cuộc đấu trí kéo dài ở đẳng cấp cao nhất./