В провинции Gia Lai открыт храм без монахов и буддистов, посвященный китайской богине

Chùa không có tăng ni, phật tử Cách phố biển Quy Nhơn khoảng 25 km, Chùa Bà - Nước Mặn tọa lạc tại thôn An Hòa, xã Tuy Phước Bắc, tỉnh Gia Lai. Gắn với thương cảng Nước Mặn từng sầm uất một thời, di tích này không chỉ nổi tiếng bởi kiến trúc cổ mà còn gây tò mò với nhiều du khách. Đặc biệt, dù được gọi là "chùa", nhưng nơi đây không có tăng ni, phật tử. Theo ông Nguyễn Văn Chín, Trưởng ban quản lý di tích Chùa Bà - Nước Mặn, công trình có nguồn gốc từ khoảng đầu thế kỷ 17, khi người Hoa theo các tuyến giao thương đường biển đến Nước Mặn sinh sống và giao thương. Cộng đồng người Hoa đã mang theo tín ngưỡng của mình, trong đó có tục thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu. Theo quan niệm, vị nữ thần này thường che chở, cứu giúp tàu thuyền gặp nạn trên biển. Cộng đồng người Hoa đã dựng miếu thờ Thiên Hậu để cầu mong mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng, buôn bán thuận lợi. Về sau, theo cách gọi quen thuộc của người dân địa phương, ngôi miếu được gọi là “Chùa Bà”. Tên gọi này dễ khiến nhiều người hiểu đây là một cơ sở Phật giáo. Thực chất, Chùa Bà - Nước Mặn là công trình tín ngưỡng dân gian hình thành trong quá trình giao thoa văn hóa Việt - Hoa, với tín ngưỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu là một nét đặc trưng. Đây không phải là cơ sở Phật giáo và không thuộc hệ thống tổ chức của Giáo hội Phật giáo. Vì vậy, nơi đây không có sư trụ trì, cũng không thực hiện các quy định sinh hoạt đặc trưng của chùa Phật giáo. Các nghi lễ truyền thống vẫn duy trì việc dâng cúng lễ vật, trong đó có cỗ mặn. Công tác trông coi di tích, quản lý kinh phí, tổ chức nghi lễ và lễ hội hằng năm do Ban quản lý gồm khoảng 10 người tại địa phương lo liệu. Chùa Bà được xem là một trong những công trình còn lưu giữ dấu ấn rõ nét về sự phát triển của thương cảng Nước Mặn. Từ khoảng thế kỷ 16 - 17, Nước Mặn từng là một thương cảng quan trọng, thu hút thương nhân từ nhiều nơi tìm đến, trong đó có cộng đồng người Hoa. Người hiếm muộn đến cầu con Chùa Bà có kiến trúc theo kiểu chữ Nhất (trong Hán tự), quay mặt về hướng nam. Phía trước là một hồ nhỏ và bình phong án ngữ trước cửa chính. Bình phong được trang trí nhiều hình tượng mang màu sắc tín ngưỡng phương Đông. Mặt trước có hình long mã, bát quái; mặt sau trang trí hình chim phượng. Phía trước công trình là hệ thống ba cổng tam quan kiểu vòm cuốn, trang trí các hình tượng hổ, kỳ lân, rùa... Chùa có kiến trúc độc đáo với mái cong hình thuyền, trên đỉnh mái là hình lưỡng long triều nguyệt. Hai đầu hồi trang trí chim phượng, diềm mái ghép các mảnh men sứ nhiều màu. Chính điện gồm ba gian, gian chính là nơi thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu. Tượng bà được tạc bằng gỗ, sơn son thếp vàng, trong tư thế ngồi, mặc triều phục, chân đi hài mũi cong, khuôn mặt bầu, phúc hậu, trầm tư. Phía trên gian chính có bức hoành phi đề bốn chữ "Hộ quốc tý dân" có nghĩa là bảo vệ đất nước, che chở dân lành do triều nhà Nguyễn ban tặng. Bên trái là bàn thờ Thành Hoàng cùng các vị thần hộ pháp. Thành Hoàng mặt đỏ, mặc áo dài đỏ, đầu đội mũ vuông kết dải buông thõng, ngồi tư thế hai tay chắp trước bụng, chân đi giày mũi cong. Bên phải thờ bà Thai Sanh Thánh Mẫu và 12 bà mụ. Tượng bà Thai Sanh Thánh Mẫu mặc áo kiểu triều phục màu vàng, một tay cầm cuộn vải phán, một tay cầm cây bút lông. Phía trước là bàn thờ tượng 12 bà mụ trong tư thế bồng con. Theo ông Chín đây cũng là nơi những người hiếm muộn thường lui tới cầu con, cầu bình an và gửi gắm những mong ước trong cuộc sống. "Chùa có nhiều yếu tố huyền bí, tâm linh không giải thích được. Khi người dân hoặc du khách đến đây thắp hương cầu con thì khả năng đạt được ý nguyện khá cao", ông Chín nói. Theo vị trưởng ban quản lý di tích, những câu chuyện về sự linh ứng được lưu truyền trong dân gian cũng góp phần khiến mỗi năm, đặc biệt vào dịp lễ hội cuối tháng giêng, đông người dân và du khách tìm về dâng hương, cúng lễ. Theo UBND tỉnh Gia Lai, di tích được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2010. Chùa Bà gắn với lễ hội Nước Mặn, diễn ra hằng năm vào cuối tháng Giêng âm lịch trong 3 ngày. Tháng 8.2022, Lễ hội Chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn được Bộ VH-TT-DL công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.