Ученые зафиксировали, как осьминог меняет окраску, чтобы запугать хищника

Mola mola- loài cá khổng lồ có ngoại hình kỳ lạ bậc nhất đại dương Trông vụng về và chậm chạp, Mola mola vẫn có thể nặng hơn 2 tấn và sở hữu cách sinh tồn đáng kinh ngạc. Hà Vy01/09/2026 06:30 Nhìn lần đầu, cá mặt trời đại dương (Mola mola) có thể khiến nhiều người tự hỏi liệu tự nhiên có bỏ dở việc tạo ra nó hay không. Loài cá này có thân hình tròn dẹt, đầu lớn, miệng nhỏ và hai chiếc vây dài nhô ra hai bên, trong khi phần đuôi gần như biến mất. Thế nhưng, đằng sau ngoại hình kỳ lạ ấy lại là một loài cá có khả năng sinh tồn đáng nể, đã tồn tại trên Trái Đất trong hàng chục triệu năm. Cá mặt trời có thể đạt chiều dài khoảng 3m và nặng hơn 2.000 kg, trở thành loài cá có xương lớn nhất thế giới. Điều đáng kinh ngạc hơn là chúng bắt đầu cuộc đời với kích thước chỉ khoảng 2mm và nặng chưa đến 1g. Trong quá trình trưởng thành, trọng lượng của chúng có thể tăng tới 60 triệu lần, biến một sinh vật nhỏ hơn đầu ngón tay thành một “gã khổng lồ” giữa đại dương. Cá mặt trời Mola mola khi còn nhỏ, trước khi phát triển thành loài cá xương khổng lồ. Ngoại hình đồ sộ khiến Mola mola trông có vẻ chậm chạp, nhưng cách chúng di chuyển lại khá hiệu quả. Thay vì dùng một chiếc đuôi lớn để đẩy cơ thể về phía trước như phần lớn các loài cá, cá mặt trời sử dụng hai vây lưng và vây bụng để tạo lực đẩy. Hai chiếc vây chuyển động đồng bộ giúp chúng di chuyển trong nước và có thể vượt qua những khoảng cách lớn trong đại dương. Cá mặt trời cũng phân bố ở nhiều vùng biển trên thế giới. Chúng từng được cho là có thể phụ thuộc khá nhiều vào dòng hải lưu vì khả năng bơi không quá nhanh, nhưng các nghiên cứu sau đó cho thấy chúng thực sự có thể chủ động điều khiển hướng di chuyển. Với một cơ thể nặng hàng tấn, việc không cần phải bơi liên tục với tốc độ cao có thể giúp chúng tiết kiệm năng lượng. Thức ăn chủ yếu của Mola mola là sứa và các sinh vật phù du dạng lớn. Một số nghiên cứu còn cho thấy chúng không ăn con mồi một cách ngẫu nhiên mà có thể lựa chọn những bộ phận giàu dinh dưỡng hơn, chẳng hạn cơ quan sinh sản và phần xúc tu miệng của sứa. Chiến lược này liên quan trực tiếp đến kích thước khổng lồ của cá mặt trời. Cơ thể lớn giúp chúng giữ nhiệt tốt hơn trong môi trường nước lạnh, cho phép chúng ở dưới biển lâu hơn để tìm kiếm thức ăn. Khi nhiệt độ cơ thể giảm sau những chuyến lặn sâu, chúng có thể quay lên các vùng nước ấm hơn gần mặt biển để sưởi ấm trước khi tiếp tục cuộc săn. Mola mola thậm chí có thể lặn xuống độ sâu khoảng 200 m để tìm kiếm thức ăn rồi trở lại gần mặt nước. Đôi khi chúng còn được bắt gặp nhảy hẳn lên khỏi mặt biển. Hành vi này có thể giúp chúng loại bỏ các sinh vật ký sinh bám trên cơ thể. Vì thế, những đặc điểm khiến cá mặt trời trông “kém hoàn hảo” thực chất lại phục vụ cho một lối sống rất đặc biệt. Cơ thể khổng lồ giúp chúng giữ nhiệt, hệ thống vây cho phép chúng di chuyển mà không cần chiếc đuôi lớn. Có thể Mola mola không phải là loài cá nhanh nhất, đẹp nhất hay có ngoại hình cân đối nhất đại dương, nhưng xét trên một tiêu chí quan trọng hơn, khả năng tồn tại và thích nghi, loài cá có vẻ ngoài kỳ quặc này rõ ràng đã làm rất tốt. Chính sự khác biệt của nó cho thấy trong tiến hóa, một cơ thể trông kỳ lạ không nhất thiết là một cơ thể kém hiệu quả. Khi gặp cá có tính chiếm lãnh thổ, bạch tuộc Brazil có thể đổi màu, giơ xúc tu và tung những cú “tát” để đáp trả. Dưới làn nước nông ngoài khơi Brazil, rất nhiều những cuộc đối đầu kỳ lạ diễn ra giữa các loài động vật biển. Một bên là những con cá đang cố bảo vệ lãnh thổ, bên kia là bạch tuộc con với 8 xúc tu. Khi bị cá áp sát hoặc tấn công, bạch tuộc có thể bất ngờ vung xúc tu và “tát” thẳng vào đối thủ. Nhưng các nhà khoa học phát hiện những cú tát này không phải hành động tấn công bừa bãi. Bạch tuộc dường như biết điều chỉnh cách phản ứng tùy vào loài cá mà chúng gặp. Một con bạch tuộc rạn san hô Brazil đang quan sát một con cá ở gần. (Ảnh: Michaella Andrade) Nhóm nghiên cứu đã ghi lại 101 cuộc chạm trán giữa 38 con bạch tuộc rạn san hô Brazil (Octopus insularis) còn non và 10 loài cá rạn san hô ở vùng nước nông ven bờ đông bắc Brazil cùng một số đảo ngoài khơi. Khi gặp những loài cá có tính chiếm lãnh thổ, chẳng hạn cá thia, cuộc chạm trán thường diễn ra rất nhanh và căng thẳng. Những con cá này có thể lao tới, đâm hoặc quét về phía bạch tuộc để xua đuổi chúng. Bạch tuộc khi đó thường phản ứng bằng cách giật mình, thay đổi tư thế và đặc biệt là vung một xúc tu về phía cá. Những cú “tát” này dường như là cách chúng đáp trả khi bị cá gây hấn. Trái lại, khi gặp những loài cá không có tính bảo vệ lãnh thổ như cá đuôi gai xanh, bạch tuộc thường không phản ứng quyết liệt. Những con cá này thường chỉ đi theo hoặc bơi vòng quanh bạch tuộc trong lúc nó kiếm ăn. Thay vì lao vào đánh nhau, bạch tuộc tiếp tục tìm kiếm thức ăn như không có chuyện gì xảy ra. Theo các nhà nghiên cứu, điều đó cho thấy bạch tuộc không chỉ đơn giản phản ứng theo bản năng khi có cá xuất hiện. Chúng dường như có thể phân biệt tình huống và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Một phát hiện khác còn khiến hành vi này trở nên thú vị hơn. Khi đối đầu với cá có tính lãnh thổ, một số con bạch tuộc thay đổi hoa văn trên cơ thể, tạo thành kiểu màu mà nhóm nghiên cứu gọi là “half-blotch”. Trong trạng thái này, những đốm trắng tròn xuất hiện ở phần cơ thể hướng về phía con cá. Các nhà nghiên cứu nhận thấy cá dường như có xu hướng lùi lại sau khi bạch tuộc thể hiện kiểu hoa văn đặc biệt này. Một con bạch tuộc rạn san hô Brazil non ẩn mình giữa những rạn san hô. (Ảnh: Michaella Andrade) Họ cho rằng hoa văn có thể đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo, nhưng hiện chưa thể khẳng định bạch tuộc chủ động tạo ra nó để gửi thông điệp cho cá hay đây chỉ là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi bị đe dọa. Các nhà nghiên cứu còn nhận thấy mỗi con bạch tuộc dường như có một “tính cách” riêng. Một số con khá nhút nhát, trong khi những con khác phản ứng mạnh hơn khi gặp các loài vật xung quanh. Hiện nhóm nghiên cứu chưa biết những khác biệt này có liên quan đến tuổi, giới tính hay có duy trì ổn định theo thời gian hay không. Điều thú vị là khi nhóm nghiên cứu quay phim bạch tuộc trong môi trường tự nhiên, chúng thường tỏ ra tò mò với máy quay, thậm chí vươn xúc tu chạm vào thiết bị. Một con còn lấy trộm quả chì dùng cho việc lặn của các nhà nghiên cứu rồi mang thẳng vào hang. Các nhà khoa học cho rằng những quan sát mới giúp cho thấy hành vi của bạch tuộc phức tạp hơn chúng ta vẫn tưởng. >>> Mời độc giả xem thêm video Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi: Liệu động vật có thể gọi nhau bằng tên như con người? Khả năng sử dụng tên có thực sự chỉ tồn tại ở con người? Nhiều nghiên cứu cho thấy một số loài động vật có thể tạo ra những âm thanh riêng để nhận diện hoặc gọi các cá thể khác. Cá heo mũi chai hiện là loài có bằng chứng thuyết phục nhất về khả năng này. Từ những năm 1960, các nhà khoa học đã phát hiện cá heo non tạo ra những tiếng huýt sáo đặc trưng và có thể duy trì âm thanh này trong thời gian dài. Cá heo mũi chai có thể sử dụng những tiếng huýt sáo đặc trưng để gọi các cá thể khác trong đàn. (Ảnh: Brent Durand/Getty Images) Chiếc ngà của “kỳ lân biển” có cấu trúc khiến giới khoa học bất ngờ Tưởng chỉ là một chiếc răng khổng lồ, ngà narwhal thực chất có cấu trúc xoắn kép độc đáo mà các nhà khoa học chưa từng thấy ở dạng tương tự. Kỳ lân biển narwhal (Monodon monoceros) là một loài cá voi sống ở vùng biển Bắc Cực, nổi bật với chiếc ngà dài nhô ra phía trước đầu. Nhìn từ xa, chiếc ngà khiến narwhal có vẻ giống một sinh vật bước ra từ truyện cổ tích, nhưng thực chất đây là một chiếc răng phát triển đặc biệt. Một chiếc ngà có thể dài hơn 1,8m, thậm chí có trường hợp con đực sở hữu hai ngà. Narwhal (Monodon monoceros) là một loài cá voi có răng sống ở vùng biển Bắc Cực, nổi bật với chiếc ngà dài nhô ra phía trước đầu. Khi châu Á đang bước nhanh vào kỷ nguyên AI và bán dẫn, Việt Nam và Hàn Quốc đứng trước cơ hội biến quan hệ kinh tế thành một không gian hợp tác công nghệ mới. Các nhà khoa học đã phát hiện ra một loài hoa "quỷ" màu đen kỳ lạ ở Thái Lan, sống chủ yếu dưới lòng đất, hút chất dinh dưỡng từ nấm và không hề giống thực vật. Các nhà khoa học phát hiện rằng plasmalogen, một loại chất béo tự nhiên có nhiều trong hải tiêu (sea squirt), có thể cải thiện đáng kể một số dấu hiệu lão hóa ở chuột già. Các nhà khoa học vừa ghi hình một loài cá có ngoại hình kỳ lạ đang “đi bộ” dưới đáy biển, thậm chí di chuyển lùi giống động tác “moonwalk” nổi tiếng vừa có thể bước ngang như cua. Một trong những loại thịt này ít mỡ hơn thịt lợn, nhưng lại giàu protein, thịt thì chắc và dai. Ăn loại thịt này vào mùa thu rất ngon miệng mà không bị ngấy. Khi châu Á đang bước nhanh vào kỷ nguyên AI và bán dẫn, Việt Nam và Hàn Quốc đứng trước cơ hội biến quan hệ kinh tế thành một không gian hợp tác công nghệ mới. Các nhà khoa học đã phát hiện ra một loài hoa "quỷ" màu đen kỳ lạ ở Thái Lan, sống chủ yếu dưới lòng đất, hút chất dinh dưỡng từ nấm và không hề giống thực vật. Nhiều lâu đài châu Âu từng trải qua các cuộc vây hãm khốc liệt nhưng vẫn đứng vững, thậm chí có nơi được cho là từng dùng xác một con bò để đánh lừa quân địch. Các nhà khoa học phát hiện rằng plasmalogen, một loại chất béo tự nhiên có nhiều trong hải tiêu (sea squirt), có thể cải thiện đáng kể một số dấu hiệu lão hóa ở chuột già. Các nhà khoa học vừa ghi hình một loài cá có ngoại hình kỳ lạ đang “đi bộ” dưới đáy biển, thậm chí di chuyển lùi giống động tác “moonwalk” nổi tiếng vừa có thể bước ngang như cua. Theo người xưa, cây cảnh trong sân có chỗ, có nơi, người ở trong nhà tự khắc sẽ thấy an yên, công việc hanh thông. Đó mới là phong thủy tốt nhất, bền vững nhất.