Коммуна Орста включена в реестр муниципалитетов с экономическим дисбалансом ROBEK

Kvifor hamna Ørsta i ROBEK – og kva må vi gjere no? I juni 2026 vart Ørsta kommune meldt inn i ROBEK, registeret for kommunar i økonomisk ubalanse. Det er eit nederlag for den politiske styringa av kommunen. Samstundes burde innmeldinga ikkje kome som ei overrasking. Den er eit resultatet av manglande evne til å tilpasse økonomien over lang tid. Det vert no arbeidd meir målretta enn nokon gong for å rette opp den økonomiske ubalansen. Arbeidet omfattar både politiske og administrative prosessar, og målet er å leggje fram eit realistisk budsjett for 2027 som tilfredsstiller krava i kommunelova. Samstundes må vi vere ærlege på at Ørsta kommune er ein stor organisasjon og det vil ta tid å få økonomien tilbake på rett kjøl. Kvifor er vi her? Ørsta kommune vart meldt ut av ROBEK i 2015, men utfordringane forsvann ikkje. Frå 2017 og fram til i dag har kommunen sine årsresultat vore svakare enn det Teknisk berekningsutval (TBU) tilrår for ein sunn kommuneøkonomi. I 2021 og 2022 fekk kommunane ekstraordinære Covid-midlar frå staten. Det gav eit mellombels pusterom, men då pandemien var over fekk vi ein kraftig pris- og renteauke. Det råka alle, men kommunar med høg gjeld var særleg utsette. Kommunen hadde i denne perioden bygd opp ei høg lånegjeld. Gjeldsgraden auka frå 76 prosent i 2015 til 127 prosent i 2022. Følgja vart at rente- og avdragskostnadene steig frå om lag 50 millionar kroner i 2022 til 150 millionar kroner i 2025. Å handtere rundt 100 millionar kroner i ekstra finanskostnader, innanfor eit allereie stramt budsjett, har vore ei svært krevjande utfordring. Den kraftige pris- og renteauken etter pandemien kom også overraskande på staten. KS omtala staten sitt kommunebudsjettet for 2024 som det svakaste på 40 år. Samstundes svikta skatteinntektene nasjonalt. For Ørsta kommune utgjorde dette om lag 30 millionar kroner mindre enn venta. Difor vart 2024 eit kriseår for mange norske kommunar, og her mista Ørsta kommune det vesle økonomiske handlingsrommet som ein framleis hadde. Kva må vi gjere no? Etter mitt syn står vi overfor fire utfordringar. Den første handlar om å skape ei felles forståing av situasjonen. Politikk handlar om ulike meiningar og prioriteringar, men vi må vere samde om fakta. Politikarane må ta ansvar for heilskapen og ikkje berre kjempe for enkeltsaker. Difor har dialogmøte og rammekonferansen tidlegare i år vore viktige. Ei felles problemforståing gir betre grunnlag for gode prioriteringar inn i budsjettprosessen. Den andre utfordringa er å få budsjettet i balanse. Kommunelova krev at budsjettet skal vere realistisk og finansiert. Den nye kommuneleiinga har over tid arbeidd systematisk med innsparingar og effektivisering. Eit arbeidet som byggjer vidare på tiltaka som vart presenterte hausten 2024. Ørsta kommune driv i hovudsak nøkternt, men det finst tenesteområde der kostnadene er klart høgare enn i samanliknbare kommunar. Nokre av desse skilnadene kan løysast gjennom betre drift og organisering. Andre krev politiske val om struktur og tenestetilbod. Det er desse vala som er dei mest krevjande. Den tredje utfordringa er gjelda. Gjeldsgraden er no redusert til om lag 107 prosent av driftsinntektene og vil gå ytterlegare ned i 2026. Det er ei positiv utvikling, sjølv om nivået framleis er for høgt. Kommunestyret gjorde i juni viktige vedtak om investeringane framover. Lånemidlar vart omdisponerte til Ørsta kompetanse- og kultursenter (ØKKS), medan andre investeringar vart foreslått kutta. Det gir betre kontroll med investeringane, men ØKKS er eit stort prosjekt som vil binde opp det økonomisk handlingsrommet i mange år. Difor vil det ikkje vere rom for nye store investeringar framover. Den fjerde utfordringa er demografien. Det vert fleire eldre, samstundes som barnetala og personar i yrkesaktiv alder vert lågare. Det betyr større behov for helse- og omsorgstenester, samstundes som tilgangen på arbeidskraft vert mindre. Økonomisk inneber det at ein større del av kommunen sine ressursar må flyttast frå oppvekst til helse og omsorg. Det er ei utfordring vi deler med dei fleste norske kommunar, men som vil føre til nye og krevjande prioriteringar. Vegen vidare Ørsta har tidlegare vist at det er mogleg å kome seg ut av ROBEK. Det skal vi klare igjen. Men det finst ingen enkle løysingar. Skal Ørsta kommune kome ut av ROBEK og byggje opp att ein berekraftig kommuneøkonomi, krev det langsiktig arbeid, realistiske prioriteringar og politisk mot til å ta nødvendige avgjerder. Berre slik kan vi sikre gode tenester til dei som treng det mest. Innbyggjarane fortener openheit om utfordringane og ærlege forklaringar på kvifor vanskelege prioriteringar er nødvendige. Difor har vi lagt ut informasjon om den økonomiske situasjonen og arbeidet som no vert gjort på kommunen si heimeside og Facebook. Eg håpar flest mogleg tek seg tid til å setje seg inn i utfordringane vi står overfor.