Культурный центр VRIJDAG переезжает в новый комплекс Tumult рядом с Форумом в Гронингене

Kunstencentrum VRIJDAG verlaat historische Walstraat in Stad: 'Afscheid met een glimlach' 'Links, links, nu rechts.' Verhuizers sjouwen een zware werkbank door het smalle trappenhuis van kunstencentrum VRIJDAG aan de Walstraat in Groningen. Het vraagt het nodige pas- en meetwerk om het gevaarte beneden te krijgen. In het bijna lege gebouw wordt hard gewerkt. Directeur Pim Luiten kijkt nog één keer rond in een van de lokalen. 'Dit was een van de mooiste lokalen hier: hoog en met veel licht. Het is ook een van de oorspronkelijke lokalen van de school. Tot en met vorige maand werd hier nog volop getekend en geschilderd', zegt hij. Enthousiasme overheerst Jarenlang kwamen hier jong en oud samen voor cursussen, workshops en opleidingen. Ondanks dat er veel herinneringen aan het oude pand kleven overheerst het enthousiasme over de verhuizing. 'Op de nieuwe locatie krijgen we een paar lokalen met veel licht en uitzicht. Dat is misschien nog wel een stap mooier.' VRIJDAG verhuist deze zomer van drie locaties naar één nieuw onderkomen aan de Sint Jansstraat, direct naast het Forum. Daar komen muziek, theater en beeldende kunst voor het eerst onder één dak. De organisatie krijgt ook een nieuwe naam: Tumult. Een pand met historie Wie boven de ramen van het oude gebouw kijkt, ziet nog altijd de woorden ‘Handenarbeid en huisvlijt’ in de gevel staan. Zo heette de school die er vroeger zat. Het pand aan de Walstraat werd in 1913 gebouwd en was een jaar later klaar. De geschiedenis van de school begon al eerder. Industrieel Jan Evert Scholten richtte in 1892 een Fabrieksschool op voor de acht- tot achttienjarige zonen van zijn personeel. Daar leerden zij na schooltijd werken met onder meer hout en koper. Vanaf 1910 ging de instelling verder als de School voor Handenarbeid en Huisvlijt. In de lokalen aan de Walstraat werd volop gezaagd, gesneden en getimmerd. Later kwam de nadruk steeds meer op kunst en creativiteit te liggen. In 1995 veranderde de naam in Kunstencentrum Groningen en na de fusie met de Stedelijke Muziekschool en het Prinsentheater ontstond in 2014 VRIJDAG. Volgens directeur Pim Luiten is die fusie pas echt voltooid wanneer alle onderdelen samen onder één dak zitten. 'Bij de fusie zeiden we al: die is eigenlijk pas klaar als we in één pand zitten', vertelt hij. 'Als je muziek, beeldende kunst en theater in één organisatie hebt, wil je ook dat mensen elkaar ontmoeten en inspireren. Voor ons is deze verhuizing het slotstuk van de fusie.' Drukpersen, ovens, werkbanken en oude kasten verhuizen mee naar het nieuwe gebouw. De grootste apparaten moeten voorzichtig via de trap en door de deuropening naar buiten worden gebracht. Zelf ooit cursist Luiten kent het kunstencentrum niet alleen als directeur. Ongeveer zeven jaar geleden volgde hij zelf tekenles in de Walstraat. 'Ik heb hier geworsteld met de vraag: hoe krijg ik wat ik zie op papier?', vertelt hij. 'Dat is precies wat hier moet gebeuren: dingen doen die je nog niet kent.' Ook fotografie- en grafiekdocent Pol Taverne, die ook kunstenares is, begon als cursist. Na haar opleiding tot docent keerde ze terug naar de plek waar ze zelf een goede tijd had gehad. Inmiddels geeft ze er tien jaar les aan jongeren en volwassenen. 'Krijgt zin om dingen te maken' Voor haar is het belangrijk dat niet alleen cursisten iets van docenten leren. Ook de docenten steken elkaar aan. 'Wij leren elkaar ook. Bij mij gingen collega's drukken en bij iemand anders gingen ze edelsmeden', zegt ze. 'Je krijgt gewoon zin om iets te maken door hier te zijn.' In het nieuwe gebouw komen ook de docenten van muziek en theater dichterbij. Nu ziet Taverne hen vooral bij een voorstelling of opening. Straks komen ze elkaar dagelijks tegen. 'Ik kijk er heel erg naar uit om met andere collega's samen te werken.' In het nieuwe gebouw worden de verschillende kunstvormen dan ook bewust door elkaar heen geplaatst. 'Het wordt niet linksaf voor beeldende kunst en rechtsaf voor theater', zegt Luiten. 'Docenten en deelnemers komen elkaar overal tegen. Die ontmoeting moet leiden tot inspiratie, samenwerking en samen kunst maken.' Op naar het nieuwe gebouw Een kleine vierhonderd meter verderop staat het nieuwe onderkomen, pal naast Forum Groningen. Helemaal af is het nog niet: bouwvakkers lopen door de gangen, kranen moeten nog worden aangesloten en tussen de verhuisdozen wordt volop gewerkt. Luiten wijst naar de oude gevel van de voormalige drukkerij. 'Dat is onze hoofdingang. Daarachter komt een vijf meter brede entree met een gang die helemaal doorloopt tot aan het Forum.' Twee rijksmonumenten en een gemeentelijk monument zijn gecombineerd met nieuwbouw. Achter de oude gevel van de drukkerij staat nu een groot gebouw met ateliers, studio's en zalen. Het grootste deel van het bouwblok is voor Tumult; daarnaast komen er kantoren, commerciële ruimtes en drie appartementen. 'De architecten hebben de oude en nieuwe delen bewust zichtbaar naast elkaar laten bestaan. Als je door het gebouw loopt is dat ook steeds te zien. Heel mooi', zegt Luiten. Binnen blijft het karakter rauw en industrieel. Betonnen vloeren en leidingen aan het plafond worden niet verstopt. 'Wij zijn van binnen een werkplaats', zegt Luiten. Door de grote ramen en doorkijkjes kunnen bezoekers straks vanuit verschillende delen van het gebouw zien wat er wordt gemaakt. 'Van buiten heb je niet in de smiezen hoe groot het gebouw is en hoeveel mogelijkheden er binnen zijn. Dat zorgt voor een wow-effect.' Oude spullen naar een nieuw lokaal Het nieuwe grafieklokaal is nog een chaos, een drukpers is al geplaatst maar staat verstopt tussen verhuizendozen. Taverne weet al precies waar alles moet komen. Er is ook een aparte donkere ruimte. Daardoor kunnen cursisten straks het hele jaar met lichtgevoelig materiaal werken en niet alleen tijdens de donkere wintermaanden. Het nieuwe gebouw heeft twee zalen, grote ateliers en veel glazen wanden. Vanuit een tekenlokaal op de bovenste verdieping lijkt de Martinitoren bijna binnen handbereik. 'Je kunt hem hier bijna omhelzen', zegt Luiten terwijl hij naar het grote raam wijst. 'We verwachten dat hij vanuit dit lokaal vaak getekend en geschilderd gaat worden.' Toch valt het afscheid van de Walstraat hem niet helemaal licht. In de gangen en het trappenhuis van het oude gebouw zijn overal schilderingen en kleine kunstwerken van cursisten te vinden. 'Kijk, hier zit een spinnetje en daar loopt een kabouter omhoog.' Zelfs de deuren van de toiletten zijn beschilderd en daar is een felgekleurde papegaai te zien. 'Het zijn allemaal kleine kunstwerkjes die hier door de jaren heen zijn gemaakt. Die kunnen we helaas niet meenemen.' Eind september de opening 'We hebben het hele pand als een canvas gebruikt. Dat kon hier gewoon', zegt Luiten. Daarna kijkt hij om zich heen en glimlacht. 'Het blijft een afscheid met een glimlach.' Tumult opent op zaterdag 26 september officieel de deuren. Een dag later beginnen de cursussen weer.