Утилизация отходов в Кocaeli: научное исследование выявило скрытый экологический ущерб и пути оптимизации

Kocaeli’deki endüstriyel tehlikeli atık yakma sisteminin çevresel etkileri uluslararası bir akademik araştırmaya konu oldu. “Environmental Life Cycle Assessment of Industrial Hazardous Waste Incineration: The Case of Kocaeli, Türkiye” başlıklı çalışma, Water, Air & Soil Pollution dergisinde 27 Ocak 2026 tarihinde yayımlandı. Araştırmayı Abdullah Ata, Simge Çankaya, Şahan Dede ve Beyhan Pekey hazırladı. Çalışmada Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü araştırmacıları yer alırken, yazarlardan Şahan Dede’nin kurumsal adresi İZAYDAŞ olarak belirtildi. 1 TON ATIK İÇİN 921 KİLOGRAM CO₂ EŞDEĞERİ Araştırmada tesisin çevresel performansı “Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi” yöntemiyle incelendi. Hesaplamalar yalnızca bacadan çıkan emisyonları değil; elektrik, doğal gaz, su ve kimyasal tüketimi, doğrudan emisyonları, atıkların bertarafını ve tesiste üretilen elektriğin sağladığı çevresel kazanımları da kapsıyor. Mevcut çalışma koşullarında 1 ton tehlikeli atığın işlenmesinin iklim değişikliği etkisi 921 kilogram CO₂ eşdeğeri olarak hesaplandı. Araştırmaya göre mevcut durumda çevresel yükün en önemli unsurlarından biri elektrik tüketimi olurken, iklim değişikliği kategorisinde doğrudan fosil CO₂ emisyonlarının etkisi öne çıktı. ÜÇ FARKLI SENARYO KARŞILAŞTIRILDI Bilim insanları mevcut sistemin yanı sıra iki farklı çevresel iyileştirme senaryosunu modelledi. İlk senaryoda, yakma işleminden çıkan dip külünün tehlikeli atık depolama alanına gönderilmesi yerine içerisindeki çelik, alüminyum ve bakır gibi metallerin geri kazanılması ve kalan bölümün yol yapımında agrega olarak değerlendirilmesi ele alındı. İkinci senaryoda ise bacadan çıkan CO₂'nin yakalanarak hidrojenle birlikte metanol üretiminde kullanılması modellendi. Bu senaryoda amin bazlı yakalama sistemi, elektrolizle hidrojen üretimi ve CO₂ bazlı metanol üretim süreci hesaplamalara dahil edildi. KARBON YAKALAMA SENARYOSUNDA 921'DEN 51 KİLOGRAMA Araştırmanın en dikkat çekici sonucu karbon yakalama ve kullanım senaryosunda ortaya çıktı. Mevcut durumda ton başına 921 kilogram CO₂ eşdeğeri olan iklim değişikliği etkisi, dip külünün yeniden değerlendirildiği ilk senaryoda 856 kilograma, karbon yakalama ve CO₂'den metanol üretiminin modellendiği ikinci senaryoda ise yaklaşık 50,8 kilograma düştü.   Araştırmacılar karbon yakalama ve kullanım sisteminin, karbon yakalamanın bulunmadığı senaryolara kıyasla iklim değişikliği etkisini yaklaşık yüzde 95 azaltabileceği sonucuna ulaştı.   Bu verinin mevcut tesiste gerçekleşmiş bir düşüşü değil, araştırmacılar tarafından modellenen gelecek senaryosunun sonucunu gösterdiği özellikle önem taşıyor. DİP KÜLÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ DE YÜKÜ AZALTIYOR Araştırmada yalnızca karbon yakalama değil, yakma işleminden sonra ortaya çıkan dip külünün değerlendirilmesi de incelendi. Metallerin geri kazanıldığı ve kalan malzemenin yol dolgusunda agrega yerine kullanıldığı senaryonun mevcut sisteme göre genel çevresel etki profilini yaklaşık yüzde 29 düşürdüğü hesaplandı. Bu yöntem özellikle tatlı su ekotoksisitesi açısından üç seçenek arasında en iyi sonucu verdi.   Araştırmacılar ayrıca dip külündeki çelik, bakır ve alüminyumun geri kazanılması ve kalan kısmın yol yapımında değerlendirilmesinin, iklim değişikliği kategorisinde ton atık başına yaklaşık 66 kilogram CO₂ eşdeğeri çevresel kazanım sağlayabileceğini belirledi. TESİS SAATTE 5,4 TON YAKMA KAPASİTESİNE SAHİP Çalışmada incelenen Kocaeli'deki tesisin yakma kapasitesi saatte 5 bin 400 kilogram olarak verildi. Tesiste kullanılmış yağ, ilaç ve kozmetik atıkları, petrokimya atıkları, PVC, solvent, boya, yapıştırıcı, arıtma çamurları ve klinik atıklar gibi farklı tehlikeli atıkların işlendiği belirtildi. Atıkların 1000 ile 1200 derece arasındaki sıcaklıklarda yakıldığı, oluşan ısıyla buhar ve elektrik üretildiği kaydedildi. Tesisin maksimum elektrik üretim kapasitesinin 5,2 MW, ortalama kendi elektrik ihtiyacının ise yaklaşık 1,2 MW olduğu; ihtiyaç fazlası elektriğin ulusal sisteme verildiği aktarıldı.   Araştırmada ayrıca her 1 ton atığın işlenmesi karşılığında yaklaşık 424 kWh elektrik üretiminin çevresel yükün azaltılmasına önemli katkı sağladığı belirtildi. KARBON YAKALAMANIN DA ÇEVRESEL BEDELİ VAR Çalışma, karbon yakalama teknolojisinin bütün çevresel göstergelerde aynı ölçüde avantaj sağlamadığına da dikkat çekti. Karbon yakalama sürecinde yüksek miktarda buhar ve enerji kullanılması nedeniyle ikinci senaryoda partikül madde, insan toksisitesi ve tatlı su ekotoksisitesi gibi bazı kategorilerde çevresel yükün artabileceği tespit edildi. Özellikle amin bazlı CO₂ yakalama işlemindeki yüksek buhar tüketiminin bu sonuçta önemli rol oynadığı belirtildi.   Bu nedenle araştırmacılar, gelecekte daha az enerji tüketen karbon yakalama yöntemlerinin araştırılması gerektiğine işaret etti. DİP KÜLÜ İÇİN KRİTİK UYARI Çalışmanın en önemli sınırlamalarından biri de dip külünün doğrudan yol yapımında kullanılmasına ilişkin. Araştırmacılar, incelenen tesiste oluşan dip külünün sızıntı özelliklerinin belirlenmediğini özellikle vurguladı. Bu nedenle araştırma sonuçlarının dip külünün doğrudan yol yapımında kullanılabileceği şeklinde yorumlanmaması gerektiği belirtildi. Bilim insanlarına göre bu konuda kesin bir öneride bulunulmadan önce külün sızıntı karakteristiğinin belirlenmesi, gerekli sızıntı testlerinin yapılması ve sonuçların yaşam döngüsü modellerine dahil edilmesi gerekiyor. KOCAELİ İÇİN İKİ KRİTİK SEÇENEK Araştırma sonuçları, Kocaeli'deki tehlikeli atık yönetiminde çevresel yükü azaltmak açısından iki seçeneğin öne çıktığını gösteriyor: yakma sonrası oluşan malzemelerin güvenli biçimde geri kazanılması ve karbonun bacadan çıktıktan sonra yakalanarak yeniden kullanılması. Ancak çalışma, özellikle karbon yakalama ve dip külü kullanımıyla ilgili sonuçların mevcut tesis uygulamalarını değil, bilimsel modellemeye dayanan senaryoları ifade ettiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, karbon yakalama ve döngüsel ekonomi uygulamalarının doğru teknoloji ve çevresel kontrollerle birlikte kullanılması halinde tehlikeli atık yönetiminin çevresel performansını önemli ölçüde geliştirebileceği sonucuna ulaştı.