В Турции опустошен «рак-деревня» Карайин: жители покинули поселение из-за смертельно опасного минерала

Kapadokya'nın eşsiz coğrafyasında yer alan Nevşehir'in Ürgüp ilçesine bağlı Karain Köyü, yalnızca tarihiyle değil, dünya tıp tarihine geçen dramatik hikâyesiyle de dikkat çekiyor. Bir dönem bereketli toprakları, bağları ve gelişmiş sosyal yapısıyla bölgenin örnek yerleşimlerinden biri olan Karain, yıllar içinde yaşanan esrarengiz ölümler nedeniyle "kanser köyü" olarak anılmaya başladı. 1970'li yıllarda köyde peş peşe görülen akciğer zarı kanseri vakaları, hem bölge halkını hem de bilim dünyasını alarma geçirdi. Aynı ailelerden birden fazla kişinin aynı hastalık nedeniyle yaşamını yitirmesi üzerine köyde kapsamlı araştırmalar başlatıldı. BİLİM İNSANLARI GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI Köyde görev yapan öğretmenlerin dikkat çektiği olağanüstü ölüm vakaları üzerine Hacettepe Üniversitesi'nden bilim insanları bölgede incelemelerde bulundu. Yapılan araştırmalarda, evlerin yapımında kullanılan volkanik tüf taşlarının içerisinde bulunan erionit isimli lifli mineralin hastalığın kaynağı olduğu belirlendi. Görünüşü asbeste benzeyen ancak bazı bilimsel çalışmalara göre çok daha tehlikeli olduğu belirtilen erionit liflerinin solunum yoluyla akciğerlere yerleşerek yıllar içerisinde mezotelyoma olarak bilinen akciğer zarı kanserine neden olduğu ortaya çıktı. Araştırmalarda yalnızca yapı taşlarında değil, evlerin zemininde de aynı mineralin bulunduğu tespit edildi. DÜNYA TIP LİTERATÜRÜNE GİRDİ Karain'de yaşananlar kısa sürede uluslararası bilim çevrelerinin de dikkatini çekti. Mezotelyoma vakalarının olağanüstü seviyelere ulaşması nedeniyle köy, dünya tıp literatüründe erionit kaynaklı çevresel kanser vakalarının en önemli örneklerinden biri olarak gösterildi. Uzmanlar, bazı dönemlerde köyde görülen mezotelyoma vakalarının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olduğunu belirlerken, aynı ailelerden çok sayıda kişinin aynı hastalık nedeniyle hayatını kaybetmesi bilim insanlarını yıllarca bölgede araştırma yapmaya yöneltti. KÖY BOŞALTILDI, YENİ BİR YERLEŞİM KURULDU Sağlık riskinin netleşmesinin ardından Karain için radikal bir karar alındı. Eski yerleşim alanı afet bölgesi ilan edilirken köy kademeli olarak tahliye edildi. Vatandaşlar güvenli bir bölgede oluşturulan Yeni Karain yerleşimine taşındı. Böylece yıllarca yaşamın sürdüğü taş evler, sokaklar ve tarihi yapılar sessizliğe büründü. BİR ZAMANLAR BÖLGENİN EN GELİŞMİŞ KÖYLERİNDENDİ Karain, hastalıklarla anılmadan önce Kapadokya'nın en gelişmiş köylerinden biri olarak gösteriliyordu. Verimli tarım arazileri, üzüm bağları ve bol su kaynaklarıyla dikkat çeken köyde Türkiye'nin ilk Tarım Kredi Kooperatifi şubelerinden biri, sağlık merkezi ve postane hizmet veriyordu. Kayalara oyulmuş yaşam alanları ile taş işçiliğinin en güzel örneklerini barındıran köy, tarih boyunca önemli yerleşim merkezlerinden biri olmayı başardı. BUGÜN BİR HAYALET KÖY Yıllar önce boşaltılan Karain Köyü bugün büyük ölçüde terk edilmiş durumda. Issız sokakları, kullanılmayan taş evleri ve sessizliğiyle ziyaretçilerine farklı bir atmosfer sunan köy, zamanla "hayalet köy" olarak anılmaya başladı. Tarihi dokusunu büyük ölçüde koruyan Karain, gizemli görüntüsü nedeniyle sinema sektörünün de ilgisini çekti. KAPADOKYA'NIN EN HÜZÜNLÜ HİKÂYELERİNDEN BİRİ Milyonlarca turist için masalsı manzaraların adresi olan Kapadokya'nın kalbinde yer alan Karain Köyü, bugün yalnızca terk edilmiş evleriyle değil, bilim dünyasına ışık tutan hikâyesiyle de hafızalarda yer alıyor. Bir zamanlar çocuk seslerinin yankılandığı sokaklar artık sessizliğe bürünmüş olsa da Karain, çevresel faktörlerin insan sağlığı üzerindeki etkisini ortaya koyan en çarpıcı örneklerden biri olarak tarihteki yerini koruyor.