В Измите пешеходная зона расширилась на 10 тысяч кв. метров, но остается недоступной для инвалидов

İzmit’te kentin en önemli yaya akslarından biri olan Yürüyüş Yolu’nun 2022 yılında geçirdiği dönüşüm, akademik bir araştırmayla değerlendirildi. “Yayalaştırmanın Kentin Sosyal Yaşamına Etkisinin İzmit-Cumhuriyet Caddesi Ölçeğinde İncelenmesi” başlıklı çalışmada, yayalaştırmanın kent merkezindeki sosyal yaşam, güvenlik algısı, erişilebilirlik ve mekânsal konfor üzerindeki etkileri incelendi. Araştırmada ortaya çıkan tablo, Yürüyüş Yolu’ndaki dönüşümün genel olarak olumlu karşılandığını ancak alanın özellikle erişilebilirlik, kaldırım işgalleri ve gece aydınlatması açısından önemli sorunlar taşımaya devam ettiğini gösterdi. YÜRÜYÜŞ YOLU’NUN KAMUSAL ALANI 10 BİN METREKARE BÜYÜDÜ Araştırmaya göre 2022 yılında gerçekleştirilen düzenleme ile Yürüyüş Yolu’ndaki kamusal alanın büyüklüğü 26 bin metrekareden 36 bin metrekareye çıkarıldı. Böylece yaklaşık 10 bin metrekarelik bir artış sağlandı. Düzenlemenin en önemli hedeflerinden biri yaya hareketinin sürekliliğini sağlamaktı. Önceki durumda araç yolları ve kot farklılıkları yaya akışını keserken, yeni projeyle yaya öncelikli kullanım güçlendirildi. Araç yollarından birinin kaldırılması ve trafik düzeninin yeniden oluşturulmasıyla yayaların kesintisiz hareket edebileceği daha geniş bir alan oluşturuldu. 122 KİŞİYLE GÖRÜŞÜLDÜ Akademik çalışmada saha gözlemlerinin yanı sıra kullanıcıların görüşlerine de başvuruldu. 24-30 Temmuz 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen yüz yüze ankete 122 kişi katıldı. Katılımcılara Yürüyüş Yolu’nun güvenliği, konforu, erişilebilirliği, kullanım amaçları ve sosyal yaşama etkisiyle ilgili sorular yöneltildi. Araştırmacılar böylece yalnızca fiziksel değişimi değil, dönüşümün alanı kullanan kişiler tarafından nasıl algılandığını da ortaya koymaya çalıştı. YAYALAŞTIRMA GÜVENLİK ALGISINI ARTIRDI Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri güvenlik algısıyla ilgili oldu. Eski düzende araç yollarının yaya aksını kesmesi ve kot farklılıkları yayaların hareketini zorlaştırırken, yeni düzenlemeyle yaya yüzeyindeki sürekliliğin artırılması güvenlik algısının yükselmesiyle ilişkilendirildi. Çalışmada bu sonuç, kent güvenliği konusunda Jane Jacobs’ın “sokaktaki gözler” yaklaşımıyla da değerlendirildi. Yaya sayısının ve insan hareketliliğinin artmasının kamusal alanda doğal gözetimi güçlendirebileceği, bunun da güvenlik hissini artırabileceği belirtildi. Ancak araştırma, Yürüyüş Yolu’nun güvenlik açısından bütün sorunlarını çözdüğü sonucuna ulaşmıyor. GECE AYDINLATMASI HÂLÂ SORUN Yürüyüş Yolu’ndaki olumlu dönüşüme rağmen aydınlatma yetersizliği, özellikle gece kullanımı açısından dikkat çeken sorunlardan biri olarak ortaya çıktı. Araştırmada yetersiz aydınlatmanın gece güvenlik algısını olumsuz etkilediği ve özellikle kadınların alanı kullanma eğilimini azaltabildiği değerlendirildi. Böylece araştırmanın ortaya koyduğu tablo dikkat çekici bir çelişkiyi ortaya çıkardı: Yayalaştırma genel güvenlik algısını artırırken, gece aydınlatmasındaki eksiklikler güvenlik hissini zayıflatıyor. YÜRÜYÜŞ YOLU’NDA EN BÜYÜK ŞİKÂYET KALDIRIM İŞGALLERİ Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri ise katılımcıların karşılaştıkları sorunlara ilişkin yanıtlarında görüldü. Katılımcıların yüzde 70,8’i kaldırım işgallerini sorun olarak gösterdi. Bunu; - yüzde 12,5 ile dar yollar, - yüzde 12,5 ile güvenlik problemleri, - yüzde 4,2 ile yetersiz aydınlatma izledi. Kaldırım işgallerinin açık ara en önemli sorun olarak öne çıkması, yayalaştırma projesinin ardından alanın kullanımının denetlenmesi konusunu da gündeme getirdi. Araştırmada özellikle kafe ve restoranların masa düzenlemeleri ile hatalı park edilen araçların yaya güzergâhlarını daralttığı belirtildi. “ENGELLİLER İÇİN YETERSİZ” DİYENLERİN ORANI YÜZDE 54,6 Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri de engelli bireylerin erişilebilirliği konusunda ortaya çıktı. Katılımcıların Yürüyüş Yolu’nu engelli bireyler açısından değerlendirmeleri şöyle oldu: - Yüzde 54,6: Yetersiz - Yüzde 38,7: Kısmen yeterli - Yüzde 6,7: Yeterli Buna göre araştırmaya katılanların yarısından fazlası Yürüyüş Yolu’nun engelli bireyler açısından yeterli olmadığını düşünüyor. Bu sonuç, yeni düzenlemede kot farklarının azaltılması, rampaların oluşturulması ve sesli trafik ışıkları gibi erişilebilirlik düzenlemeleri yapılmış olmasına rağmen, alanın kullanımındaki bazı sorunların erişilebilirliği olumsuz etkilediğine işaret ediyor. Araştırmada yüzey bozulmaları, kaldırım işgalleri ve hatalı parkların bu sorunlarda etkili olduğu değerlendiriliyor. YÜRÜYÜŞ YOLU ARTIK SADECE GEÇİŞ ALANI DEĞİL Araştırmaya göre yayalaştırmayla birlikte Cumhuriyet Caddesi’nin kullanım biçiminde de değişim yaşandı. Yürüyüş Yolu yalnızca insanların bir noktadan diğerine ulaşmak için kullandığı bir güzergâh olmaktan çıkarken; sosyalleşme, dinlenme, kültürel etkinlikler, sergiler, sokak sanatı ve çocukların vakit geçirmesi gibi farklı kullanımlara daha fazla imkân sağlayan bir kamusal alana dönüştü. Çalışmada bu durum, alanın bir “geçiş koridoru” olmaktan çıkarak insanların vakit geçirdiği ve birbirleriyle karşılaştığı bir kamusal yaşam alanına dönüşmesi açısından değerlendirildi. TARİHİ ÇINARLAR KENT BELLEĞİNİN PARÇASI Araştırmada Yürüyüş Yolu üzerindeki tarihi çınarlara da özel önem verildi. Çınarların yalnızca gölge sağlayan peyzaj unsurları olmadığı; aynı zamanda alanın tarihsel kimliğinin ve kent belleğinin önemli parçalarından biri olduğu vurgulandı. Ağaçların sağladığı gölge ve dinlenme imkânlarının da mekânsal konfora katkı sunduğu belirtildi. 1999’DA DEMİRYOLUYDU, BUGÜN KENTİN YAYA AKSI Araştırma, Yürüyüş Yolu’nun bugünkü kimliğini tarihsel dönüşümüyle birlikte ele aldı. Bugünkü güzergâh 1999 yılına kadar demiryolu hattı olarak kullanıldı. 2000 yılında rayların kaldırılmasıyla alan yayalaştırılmış bir kamusal aksa dönüştü. 2022 yılında gerçekleştirilen kapsamlı düzenlemeyle ise Yürüyüş Yolu yeniden tasarlandı. Böylece alan yaya öncelikli bir kamusal alan haline getirildi. BİNLERCE KİŞİLİK ARAŞTIRMA DA YAPILMIŞTI Çalışmada, 2025 yılında gerçekleştirilen 122 kişilik akademik araştırmanın yanı sıra proje öncesinde Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan daha geniş kapsamlı bir araştırmaya da dikkat çekildi. Söz konusu çalışmada 3 bin 125 yaya ve 3 bin 125 sürücü olmak üzere toplam 6 bin 250 kişiyle görüşüldüğü ve araştırmanın 45 gün sürdüğü belirtildi. Bu veri, Yürüyüş Yolu’nun yeniden düzenlenmesinden önce kullanıcı ve trafik hareketlerinin daha geniş bir örneklem üzerinden incelendiğini gösteriyor. YAYALAŞTIRMAK YETMİYOR Çalışmanın ortaya koyduğu genel tablo, Yürüyüş Yolu’ndaki dönüşümün olumlu sonuçlarının bulunduğunu ancak projenin tek başına bütün sorunları çözmediğini gösteriyor. Yaya alanı genişledi, güvenlik algısı yükseldi, sosyal kullanım çeşitlendi ancak aynı zamanda: Kaldırım işgalleri sürüyor, gece aydınlatması yetersiz kalıyor, yüzey bozuklukları bulunuyor. Hatalı parklar yaya hareketini engelliyor. Ve araştırmaya katılanların yüzde 54,6’sı alanı engelli bireyler açısından yetersiz buluyor. Bu nedenle araştırmanın ortaya koyduğu temel sonuç, yayalaştırmanın yalnızca araç trafiğini azaltmak veya fiziksel alanı genişletmekten ibaret olmadığı yönünde. Yayalaştırılan alanın sürekli denetlenmesi, bakımı yapılması ve herkes için erişilebilir tutulması gerekiyor. İzmit Yürüyüş Yolu örneği, kentin merkezinde insan odaklı kamusal alan oluşturmanın önemli bir adım olduğunu gösterirken, bu alanların gerçekten herkes için kullanılabilir hale gelmesi için yaya hakkı, erişilebilirlik, güvenlik ve düzenli denetimin birlikte ele alınması gerektiğine işaret ediyor.