Эксперт по психологии предупреждает: не каждый служебный пес подходит для помощи людям с ментальными расстройствами

Opleiders en aanbieders van hulphonden schieten momenteel als paddenstoelen uit de grond, merkt Nienke Endenburg, gz-psycholoog en specialist in mens-dierrelaties, verbonden aan de Universiteit Utrecht. Maar dat betekent nog niet dat iedere hulphond even goed is opgeleid, of dat zo’n hond voor iedereen de oplossing is. Dus: wanneer kan een hulphond helpen bij psychische klachten? Een goede opleiding Was het maar simpel, dat je een zorgzame retriever of oplettende herder alleen een hesje hoefde aan te trekken. Voor een carrière als hulphond is meer nodig dan een sociaal of waakzaam karakter. ‘Een hulphond kán echt helpen, maar daarvoor zijn wel een paar belangrijke voorwaarden. Bijvoorbeeld dat de hond goed is opgeleid’, zegt Endenburg. ‘Je moet dan ook goed kijken waar een hulphond vandaan komt, of die organisatie gecertificeerd is en door wie.’ Haal jij je hulphond op bij een organisatie die zichzelf een keurmerk geeft? Dat is een beetje als de slager die zijn eigen vlees keurt. ‘Je kunt bijvoorbeeld beter naar een match zoeken via organisaties zoals KNGF Geleidehonden en Stichting Hulphond Nederland. Zij besteden veel aandacht aan opleiding, matching en nazorg.’ Ook interessant: Hebben hulphonden last van werkstress? Volgens Endenburg is dat extra belangrijk nu het aantal hulphondenscholen groeit. Want als opleiding en begeleiding tekortschieten, kan dat problemen opleveren voor zowel de eigenaar als de hond. En daar is niemand mee geholpen. De werkvloer op Maar met een opleiding alleen ben je er nog niet. Een hondenbaan is hard werken. ‘Een goede hulphond krijg je niet zomaar mee met het idee: hier is hij, klaar. De eerste vier tot zes maanden bij zijn eigenaar zijn vaak intensief’, vertelt Endenburg. Denk maar eens aan die eerste werkdag na het halen van je diploma: je hebt geleerd hoe het moet, maar in de praktijk blijkt alles net iets anders te gaan. En dan moet het ook nog klikken met je nieuwe baas. ‘Mens en hond moeten een band met elkaar ontwikkelen. De hond moet leren wat iemand nodig heeft, en de eigenaar moet leren hoe hij of zij met de hond samenwerkt. Een goede organisatie zoekt daarom zorgvuldig naar de juiste match: welke hond past bij welke persoon?’ Wie kunnen een hulphond gebruiken? Voor wie kan een hulphond iets betekenen? Volgens Endenburg onder meer voor mensen met een depressie, autisme of een posttraumatisch stresssyndroom (PTSS). Wie depressief is, komt soms nauwelijks de deur uit. Een hulphond kan dan helpen om naar buiten te gaan, te wandelen en te bewegen, ziet de expert. ‘Ook kan de hond sociale contacten makkelijker maken. Zo maakt iemand die daar uit zichzelf niet snel toe geneigd is, toch eerder een praatje.’ Maar zou een gewone hond daarvoor niet genoeg zijn? ‘Soms wel. De meerwaarde van een hulphond zit in zijn training. Hij is getraind op verschillende situaties en kan voorspelbaar reageren.’ Heb je last van angst of raak je langzaam in paniek? Dan weet jouw hulphond precies wat hij kan doen om je aandacht te verleggen, zodat de spanning afneemt. Steun bij autisme Ook voor mensen met autisme, voor wie contact maken met anderen niet altijd vanzelfsprekend is, kan een hulphond steun bieden. ‘De hond kan helpen om contact met anderen minder beladen te maken: de aandacht gaat vaak eerst naar het dier en daarna pas naar de eigenaar.’ Endenburg: ‘Daarnaast is een hulphond getraind om signalen van overprikkeling of oplopende stress te herkennen. Als het te veel wordt, kan hij zijn baas bijvoorbeeld uit de situatie leiden of een duwtje geven.’ Zo merkt de eigenaar eerder dat de grens wordt bereikt. Dat geeft niet alleen meer veiligheid, maar kan ook stress verminderen. Een extra paar ogen bij PTSS Ook voor mensen met PTSS kan een hulphond het gevoel van veiligheid vergroten. Iemand die te dichtbij komt, een onverwacht geluid: als je PTSS hebt, kun je continu alert zijn op wat er om je heen gebeurt. En dat kan behoorlijk stressvol zijn. Endenburg, die als gz-psycholoog veel werkt met veteranen met PTSS, ziet hoe hulphonden voor hen een extra paar ogen zijn. ‘In een supermarkt kan een hond bijvoorbeeld rugdekking geven of waarschuwen dat er iemand achter de persoon staat. Daardoor wordt het soms weer mogelijk om alledaagse dingen te doen die anders te bedreigend voelen.’ Een hondenbaan met impact Volgens Endenburg kan een goed opgeleide hulphond bij sommige psychische aandoeningen een brug vormen naar meer vertrouwen. Een zorgzame retriever kan iemand met een depressie weer naar buiten helpen, iemand met autisme makkelijker contact laten leggen en iemand met PTSS helpen weer boodschappen te doen. Maar je therapeut of psycholoog zal de hulphond niet vervangen: hij kan veel, maar sociale vaardigheidstrainingen en traumaverwerking zijn voorlopig nog geen vakken op de hulphondacademie. Marieke is een socioloog met passie voor tekst en taal. Ze wil altijd alles weten. Over menselijk gedrag, maar ook over de koboldhaai en andere mysterieuze diepzeewezens. In een volgend leven wordt ze mariene bioloog. Tot die tijd duikt ze in kennis en verhalen.