Психиатр объяснил рост тревожности у среднего класса потерей чувства безопасности и заменой ритуалов терапией

Żeby dobrze funkcjonować, Marcin bierze dwa razy po 150 mg pregabaliny i 120 mg duloksetyny dziennie. Jeśli nie może zasnąć, dorzuca do tego setkę trazodonu albo 10 mg zolpidemu. "Bardzo pan jest przeciążony — mówi psychiatra. — To stąd te stany: depresja, lęki". "Mam trudny czas. Ale on się skończy" — odpowiada od jakichś dwóch lat. Przypominamy tekst, który po raz pierwszy opublikowaliśmy 24 stycznia 2026 r. W piątkowy wieczór Baśka siedzi zawinięta w koc na kanapie i piętnasty raz ogląda "Listy do M.", bo ją to uspokaja. To plus czerwone wino z Żabki, gruby kot i jamnik, który też jest szalony. Niby wszystko w życiu Baśki się zgadza: zwierzaki zdrowe, praca — jest. Mogłaby być lepiej płatna, ale Baśka woli nie narzekać, bo jak ostatnio zwalniali, to się modliła, żeby na nią nie padło. Jak ktoś chce się przekonać, czy naprawdę nienawidzi swojej pracy, niech poczeka do zwolnień grupowych. Chłop — jest, szczęśliwie mieszka osobno, widują się w weekendy, randkują i nikt nikomu nie wchodzi na głowę. Tylko to cholerne napięcie. — Z przerwami jadę na lekach już z 10 lat — opowiada. — Zaczęłam pod koniec studiów. Najpierw przeciwlękowe, doraźnie, bo nie wyrabiałam z nauką i pracą w weekendy. Potem już mniej doraźnie. Od trzech lat jadę na antydepresantach i jest naprawdę nieźle. Jak nie wyrabiam z lękiem, idę na siłownię. Jak bardzo nie wyrabiam, to sobie robię wieczór z winem i filmami romantycznymi. A jak całkowicie nie wyrabiam, to mam w szafce Xanax. 0,25 mg rano i 0,5 na wieczór, ale maksymalnie przez kilka dni. Jak chcę mieć luźne popołudnie, wezmę 50 mg pregabaliny. Niczego, poza antydepresantami, nie biorę na stałe, ale nie powiem: czasem się czuję jak domorosła farmaceutka. Po prostu są dni, kiedy wszystko mnie przytłacza: tempo życia, niepewność, samotność i to, że w moim smartfonie bez przerwy są nowe informacje i prawie wszystkie złe. Coraz więcej Polaków żyje na lekach. Foto: bialasiewicz / 123RF Coraz więcej osób sobie nie radzi Majka martwi się, że dzieciaki — 18-letnia Zosia i 16-latek Julek — przestaną wyrabiać, a ona razem z nimi. — Połowa klasy Zośki albo chodzi na różne terapie, albo zaraz będzie chodzić — wzdycha Maja. — Znają nazwy leków, wiedzą, co się bierze na co. Za moich czasów, jak ktoś pił syrop na kaszel, to był hardkorowcem. No i sama nie wiem: cieszyć się, że jest większa świadomość i nikt się nie wstydzi powiedzieć, że chodzi na terapię, czy martwić, że świat robi się coraz trudniejszy do przyjęcia. Obiektywnie jest się czego bać. Majka łapie się na myśli: co zrobić, gdyby zaczęła się wojna. Gdzie wysłać dzieciaki? Julek za chwilę będzie w wieku poborowym. — Coraz więcej osób sobie nie radzi, sama nie wiem z czym. Z życiem po prostu. Moja mama od śmierci ojca źle śpi. Od trzech lat jedzie na lekach nasennych. Boję się myśleć, co by się stało, gdyby ich z jakiegoś powodu nie mogła dostać. Majka nosi w torebce blister Spamilanu, leku przeciwlękowego. Na wypadek, gdyby wydarzyło się coś nieprzewidzianego. Najtrudniejsze są wieczory. Leży w łóżku i skroluje YouTube, jakby tam miała znaleźć coś niezwykle ciekawego. — Jestem uzależniona od shortów — uśmiecha się. — Klikasz w to cholerstwo, nudzisz się po 10 sekundach i już: następna superciekawa rzecz. Od jakiegoś czasu nie czytam książek, nie jestem w stanie się skupić. W ten sposób Majce udaje się uciec od nieustannego liczenia. Ile uda się dorobić do pensji i czy to wystarczy, żeby w miarę komfortowo przeżyć miesiąc i coś odłożyć. Co roku w styczniu zaczyna się stresować wakacjami. Dzieciaki mają prawo pojechać gdzieś ze znajomymi. — Czasem nie wiem, co się stało ze światem: epidemia depresji i różnych zaburzeń w szkołach, dzieciaki się tną, łykają leki, nie wiadomo, co robią. Z kolei moje koleżanki — wszystkie w okolicach czterdziestki — wpadają w popłoch, że co z tym życiem. Tę chłop zostawił, tamta za dużo pije. Ta ma męża tyrana, ta wiecznego chłopca nieodpowiedzialnego, a tamta już nie daje rady zasuwać w robocie. I jak tu w tym wszystkim znaleźć jakiś sens? Jedne laski wkręcają się w samorozwój, inne wykupują seminaria u różnych newage’owych wariatek z Instagrama, co druga chodzi na terapię, bierze leki, żeby jakoś spinać to bardzo dziwne życie. Przecież to nie jest tak, że ludzie sobie wymyślają problemy. Ludzie są poobstawiani farmakologią i psychoterapią z jakiegoś powodu. Wszyscy jesteśmy coraz bardziej zalęknieni Dla socjologa lęk na poziomie jednostkowym jest raczej efektem, a nie przyczyną — mówi prof. Piotr Kulas z Uniwersytetu Warszawskiego. — Większość współczesnych lęków ma źródło w napięciach społecznych. Przenoszą się na nasze życie i zostajemy z nimi sami. Odpowiedzialność jest przenoszona na jednostki, zwłaszcza na klasę średnią, która ma etos zindywidualizowany, nie wspólnotowy. Pisali o tym wielcy socjologowie, i Zygmunt Bauman, i Anthony Giddens: kluczem do zrozumienia lęków jest niepewność tożsamości, jednostkowość, ryzyka związane z nowoczesnością, ze stanem rozwoju cywilizacji. Nie wiemy, czego się spodziewać po świecie, w którym nieustannie wydarzają się katastrofy. — A co z polityką? Słucham przemówień Trumpów, krajowych i zagranicznych, i mam wrażenie, że świat już nie tyle stoi nad przepaścią, ile leci w dół. — Moim zdaniem to jest do pewnego stopnia intencjonalne. Mamy się czuć zagrożeni, bo lepiej będzie nami zarządzać. Klasa średnia jest na to podatna szczególnie: szuka jakiegokolwiek oparcia, bo nie znajduje go w tradycyjnych fundamentach: wielopokoleniowych rodzinach, rytuałach, pewnej ciągłości pokoleń, Kościele. Erich Fromm w "Ucieczce od wolności" pisze dokładnie o tym: klasa średnia, ostoja systemu społecznego, traci grunt i szuka jakiegoś rodzaju pewności. Rzeczywistość w ostatnim czasie przyspieszyła, m.in. dzięki ludziom takim jak Trump, dzięki nowym technologiom. Wszyscy jesteśmy coraz bardziej zalęknieni. Klasa średnia traci wspólnotowość, oparcie w rytuałach, które dziś są zastępowane przez nowe instytucje — na przykład psychoterapię. Tylko że ona kosztuje. A zresztą obsesyjnie skoncentrowana na sobie klasa średnia lubi udawać, że nie ma problemów. One wychodzą w symptomach — alkoholizmie, używkach, skrajnych zachowaniach. To wszystko formy przezwyciężenia lęku. Przeglądałem badania CBOS, z których wynika, że Polacy są relatywnie spokojni, ale — moim zdaniem — oni nie mówią prawdy. Nie próbują sobie nawet uświadomić tego, w jak radykalnych czasach żyjemy. — Radykalne są też postawy polityczne. Coraz częściej dotyczy to także klasy średniej. — Przecież to klasa średnia znalazła w III Rzeszy oparcie w przywódcy, który obiecał, że rozwiąże ich lęki. Dziś zagrożona deklasacją klasa średnia głosuje na radykałów: w Polsce, we Francji, w USA. To bardzo niebezpieczne: ludzie, którzy żyli relatywnie dobrze, czują, że ich pozycje są zagrożone. Ich pozycja w stosunku do standardu i bezpieczeństwa życia sprzed 15 lat jest gorsza. Pigułka staje się środkiem na wszystko Trudno powiedzieć, kiedy dokładnie Wojtek zamienił się w zombi, ale było to gdzieś między odejściem Olki a rozpoczęciem nowej pracy. Czyli ze trzy lata temu. Psychoterapia nie zadziałała, a do tego zdrożała. Trzysta za godzinę to dziś norma. Leki, owszem, działały, ale po jakimś czasie smutek i lęk wracały. Tylko o Xanax jest trudniej, ale i na to są sposoby: trzeba umieć rozmawiać z lekarzem i udawać, że się jest zupełnie zwyczajnym, ogarniętym człowiekiem sukcesu, który chwilowo nie znajduje przestrzeni, żeby wysprzęglić w sposób naturalny, i potrzebuje pigułki. A jak komuś szkoda na lekarza, to zawsze jakiś znajomy podzieli się blistrem. Problemem jest to, że im dłużej się człowiek znieczula na rzeczywistość, tym mocniej ona potem doskwiera. — Zwiększasz dawki, bo wszystko cię stresuje. Pigułka staje się środkiem na wszystko: zebranie w pracy, rozmowę z przełożonym, sobotnie popołudnie (żeby wreszcie odpocząć), niedzielny wieczór (żeby się nie stresować, że jutro poniedziałek). W końcu stajesz się odkrytym nerwem, ultraczułym nawet na najmniejsze problemy. Do pewnego momentu to się świetnie sprawdza: hardkor w pracy i trzeba śrubować wyniki? Dasz radę. Praca po godzinach i mało snu? Też okej, dzięki lekom nasennym oszczędzasz czas. Nie leżysz w łóżku i się nie zamartwiasz, tylko od razu — 15 minut i lulu. A jeśli musisz zapieprzać i zapracować na opinię wzorowego pracownika, wyposażasz się w Medikinet, lek na ADHD, na którym jedziesz jak na amfetaminie. Aż w końcu zaczyna być po tobie widać i ludzie z roboty, którzy tak samo jak ty biorą leki albo piją, tylko trochę mniej, zaczynają z udawanym współczuciem pytać, czy wszystko u ciebie okej. Musisz sobie dać radę, weź się w garść Nie tylko politycy lubią generować stan niepewności. Korporacje też — mówi prof. Piotr Kulas. — Nie bądź do końca pewny, czy będziesz tu jutro pracował, będziesz jeszcze lepszym chomiczkiem w kółeczku. Ludzie żyją w nieustannej płynnej zmianie reguł. Dziś jest jeden standard, a za rok będzie inny. Będą szukali psychiatrów, psychologów, będzie się pisało, że jest coraz więcej chorób psychicznych i zaburzeń, nie szukając ich źródła w instytucjach, które przestały być stabilną ostoją: od miejsc pracy, po małżeństwa, związki, szkoły, przychodnie. Jesteś zalękniony? Proszę — są terapie. Rodzice, znajomi, przyjaciele służą radą i kierują do specjalisty. To jest wpisane w etos klasy średniej — musisz sobie dać radę, weź się w garść. Ty, obywatelu, musisz sobie poradzić sam z ryzykiem, lękiem. System społeczny stawia wiele różnych wymagań — przepisy na życie są źródłem lęku, bo nie możemy być świetnym pracownikiem pnącym się po szczeblach kariery, świetnym rodzicem, partnerem. — A co z wolnością? — To, w co klasa średnia wierzy, i to, jak funkcjonuje, to wielki worek antynomii. Wolność i indywidualizm, a z drugiej strony — coraz większa kontrola, coraz większa niepewność i lęk. Nie mówię, że lęk nie jest kwestią indywidualną, nie jest kwestią zaburzeń, chorób albo po prostu trudnej sytuacji życiowej. I doskonale, że istnieje wysoka świadomość społeczna, że należy szukać pomocy u psychoterapeutów czy psychiatrów. Chcę jednak zwrócić uwagę na to, że często psychologizuje się lęk, przedstawia go wyłącznie jako sytuację braku bezpieczeństwa jednostki, bo niedopasowana, bo sobie nie radzi, ale nagle się okazuje, że jednostek, które w taki sam sposób sobie nie radzą w społeczeństwie, jest bardzo dużo. To nie przypadek, że różne typy zaburzeń, chorób są charakterystyczne dla różnych czasów. Nerwica w czasach Freuda, dziś — ADHD. Warto byłoby porozmawiać o poczuciu bezpieczeństwa, które jest dziś bardzo zaburzone, tyle że dla klasy średniej bezpieczeństwo wcale nie jest wartością. Musisz być zdobywcą, człowiekiem odważnym, wskakuj na paralotnię i leć. Każdy potrzebuje jakiegoś minimum poczucia bezpieczeństwa i przewidywalności. Ale wiele osób, a już zwłaszcza klasa średnia, nie potrafi się przyznać, że chcielibyśmy wreszcie odetchnąć. Już samo nazwanie tego byłoby porażką. Nie mogę sobie pozwolić na to, żeby się rozsypać Problemem jest to, że nie potrafię odpoczywać — mówi Marcin. — I nie mogę sobie pozwolić na to, żeby się rozsypać. Więc podpieram się lekami, bo bez nich mózg by mi się dawno przepalił. Ktoś, kto nie żył w ciągłym lęku, napięciu, nigdy tego nie zrozumie. Robisz wszystko, żeby nie poczuć się źle, czujesz, jakby ci to cholerstwo siedziało na ramieniu i tylko czekało na chwilę słabości. A przecież jest jeszcze życie. Ludzie pewnie nie powinni funkcjonować w takim stresie, tak intensywnie. Może tak już wygląda świat, chcesz zdobyć, przeżyć, zobaczyć jak najwięcej, bo ci się wydaje, że wszystko jest do zdobycia. Próbujesz się wyrabiać, masz plany, marzenia, pomysły. Próbujesz i próbujesz, póki nie padniesz. Ja jeszcze trochę nie padnę.