В Турции тысячи неработающих лифтов и пандусов блокируют доступ к городам для людей с ограниченными возможностями

Kısa süre önce Bursa Osmangazi’deki Soğanlı Alt Geçidi ile ilgili gündeme gelen haber, aslında sadece bir alt geçidin hikâyesi değil. Bu haber, Türkiye'nin dört bir yanında yıllardır görmezden gelinen bir gerçeğin yeniden yüzümüze vurulmasıdır. Asansörü olmayan, yapılan asansörü çalışmayan, rampası standartlara uygun olmayan ya da bakımsız bırakılan alt geçitler; engelli bireyler, yaşlılar, kronik hastalar, bebek arabası kullanan aileler ve geçici hareket kısıtlılığı yaşayan vatandaşlar için adeta aşılması güç birer engel haline gelmiştir. Kentler, yalnızca sağlıklı ve genç bireyler için inşa edilmez. Bir şehir; tekerlekli sandalye kullanan bir vatandaşın, görme engelli bir bireyin, bastonuyla yürüyen yaşlının ve bebeğini arabayla gezdiren annenin de aynı rahatlıkla yaşayabildiği ölçüde gelişmiştir. Bugün birçok belediye yeni yollar, kavşaklar ve alt geçitler inşa ediyor. Ancak çoğu zaman projelerde erişilebilirlik, temel bir unsur değil; sonradan eklenmeye çalışılan bir ayrıntı olarak görülüyor. Oysa erişilebilirlik lüks değildir. Bir sosyal sorumluluk projesi de değildir. En temel insan hakkıdır. Bursa'da gündeme gelen alt geçitte asansör için ayrılan boşlukların bulunmasına rağmen sistemlerin hizmete alınmamış olması, aslında planlama ile uygulama arasındaki kopukluğu göstermektedir. Daha da önemlisi, Türkiye'nin pek çok kentinde benzer örnekler bulunmaktadır. Çalışmayan asansörler, bozuk yürüyen merdivenler, eğimi standart dışı rampalar ve hissedilebilir yüzeylerin yarıda kesildiği kaldırımlar artık sıradan manzaralar haline gelmiştir. Bu sorun yalnızca fiziksel değildir. Aynı zamanda sosyal hayata katılımın önündeki görünmez duvarlardan biridir. Düşünün ki tekerlekli sandalye kullanan bir vatandaş, karşı kaldırıma geçebilmek için kilometrelerce dolaşmak zorunda kalıyor. Ya da yaşlı bir emekli, birkaç basamak nedeniyle hastaneye giderken büyük risk alıyor. Görme engelli bir birey, hissedilebilir yüzeylerin aniden sona ermesi nedeniyle yönünü kaybediyor. Bebek arabası kullanan bir anne, yardım almadan alt geçidi kullanamıyor. Bu tablo, modern şehir anlayışıyla bağdaşmamaktadır. Üstelik ülkemizde erişilebilirlikle ilgili yasal düzenlemeler de bulunmaktadır. Kamuya açık alanların engelli bireylerin kullanımına uygun hale getirilmesi yalnızca iyi niyet meselesi değil, aynı zamanda hukuki bir yükümlülüktür. Buna rağmen uygulamadaki eksiklikler ve denetim yetersizlikleri nedeniyle birçok proje amacına ulaşamamaktadır. Yerel yönetimlerin, Karayolları Genel Müdürlüğü'nün ve ilgili tüm kamu kurumlarının bu konuya yalnızca şikâyet geldikten sonra değil, düzenli bakım ve denetim anlayışıyla yaklaşması gerekmektedir. Yapılan her asansörün sürekli çalışır durumda tutulması, rampaların standartlara uygun hale getirilmesi, yönlendirme sistemlerinin eksiksiz uygulanması ve periyodik kontrollerin aksatılmaması artık bir tercih değil, zorunluluktur. Şehirlerin gerçek başarısı, inşa edilen beton miktarıyla değil; insanların bağımsız yaşayabildiği güvenli yaşam alanları oluşturabilmesiyle ölçülür. Bugün sağlam bacaklarla birkaç dakikada inip çıktığımız bir merdiven, yarın yaşlandığımızda ya da geçici bir sağlık sorunu yaşadığımızda bizim için de aşılmaz bir engele dönüşebilir. Bu nedenle erişilebilirlik, yalnızca engelli bireylerin değil, toplumun tamamının ortak meselesidir. Bursa'da yükselen bu haklı sesin yalnızca bir ilçede duyulup unutulmasını değil, Türkiye'nin bütün şehirlerinde kapsamlı bir erişilebilirlik seferberliğinin başlangıcı olmasını umuyorum. Çünkü engelsiz şehirler, sadece engelli bireylerin değil; herkesin daha özgür yaşayabildiği şehirlerdir. Alt geçitler insanları birbirinden ayıran engeller değil, herkesi güvenle buluşturan köprüler olmalıdır.