Нынешний метод CPET помогает выявить точную причину одышки при физической нагрузке

CPET: “Giải mã” nguyên nhân khó thở khi gắng sức Khó thở khi vận động không phải lúc nào cũng dễ xác định nguyên nhân từ tim hay phổi. ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Lan - Khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope sẽ giúp làm rõ CPET có thể hỗ trợ tìm nguyên nhân, đánh giá khả năng gắng sức và định hướng điều trị ra sao. 1. CPET đánh giá đồng thời tim, phổi và chuyển hóa khi cơ thể gắng sức Thưa bác sĩ, CPET là gì và vì sao phương pháp này ngày càng được quan tâm trong đánh giá sức khỏe tim phổi? ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Lan trả lời: Nghiệm pháp gắng sức tim phổi, hay CPET, là viết tắt của Cardiopulmonary Exercise Testing. Để hiểu rõ hơn về CPET, trước hết cần nhắc đến khái niệm nghiệm pháp gắng sức thể lực. Bên cạnh nghiệm pháp gắng sức bằng thuốc, trong đó người bệnh được truyền thuốc để đánh giá chức năng tim mạch, nghiệm pháp gắng sức thể lực được thực hiện bằng cách cho người bệnh vận động trên thảm lăn hoặc xe đạp ở tư thế ngồi, nằm tùy từng trường hợp. Trong các rối loạn chức năng tim mạch và hô hấp, không dung nạp gắng sức có thể là một biểu hiện lâm sàng xuất hiện từ giai đoạn sớm của bệnh. Khi thực hiện những hoạt động nặng hơn bình thường, người bệnh có thể cảm thấy mệt, khó thở hoặc thở nhanh. Đặc biệt ở người suy tim, giới hạn khả năng gắng sức là một trong những vấn đề ảnh hưởng rõ đến tình trạng sức khỏe. Dựa trên thăm khám, triệu chứng cơ năng và các xét nghiệm cơ bản, bác sĩ sẽ lựa chọn hình thức gắng sức phù hợp để hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn. Trong quá trình thực hiện nghiệm pháp gắng sức thể lực, người bệnh được theo dõi điện tâm đồ để ghi nhận những thay đổi về nhịp tim và rối loạn nhịp. Đồng thời, bác sĩ có thể thực hiện siêu âm tim ngay trong lúc gắng sức nhằm đánh giá sự thay đổi chức năng co bóp của tim và chức năng van tim. Chẳng hạn, ở người hở van hai lá hoặc hẹp van hai lá, nghiệm pháp giúp đánh giá bệnh lý này có ảnh hưởng đến chức năng tim, phổi khi gắng sức hay không. Khi người bệnh thở qua mặt nạ trong quá trình vận động, bác sĩ còn có thể thu thập thêm các thông số liên quan đến gắng sức. Về cơ bản, nghiệm pháp gắng sức thể lực có hai vai trò lớn. Thứ nhất, khi quá trình gắng sức làm xuất hiện trở lại triệu chứng của người bệnh, bác sĩ có thể đánh giá ngay chức năng tim - phổi tại thời điểm triệu chứng xảy ra. Thứ hai, nghiệm pháp giúp theo dõi đáp ứng thích nghi của cơ thể trong suốt quá trình gắng sức. Riêng với CPET, lượng thông tin thu được rộng hơn, bao gồm các dữ liệu về tim mạch, hô hấp, chuyển hóa và sâu hơn là chuyển hóa ở mức tế bào. Trong quá trình thực hiện, người bệnh vừa được theo dõi điện tâm đồ, đánh giá tim, vừa thở qua mặt nạ để bác sĩ ghi nhận nhiều thông số, từ điện tim, chức năng co bóp của cơ tim đến các chỉ số trao đổi khí. 2. Ai nên được đánh giá bằng nghiệm pháp gắng sức tim phổi? Vậy có phải bệnh nhân nào khó thở cũng được chỉ định CPET? Và trên thực tế, những nhóm người nào sẽ được chỉ định thực hiện nghiệm pháp này, thưa bác sĩ? ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Lan trả lời: CPET thường được chỉ định ở những trường hợp mệt, khó thở, đặc biệt khi cần xác định nguyên nhân liên quan đến tim mạch hay hô hấp. Thông qua các chỉ số về tim mạch, hô hấp, tuần hoàn và chuyển hóa, bác sĩ có thêm cơ sở để xác định nguyên nhân gây ra tình trạng không dung nạp gắng sức. Nghiệm pháp này cũng có giá trị trước phẫu thuật, giúp bác sĩ nhận diện những người có nguy cơ xuất hiện biến chứng tim mạch liên quan đến cuộc mổ. Từ kết quả đánh giá, kế hoạch dự phòng và điều trị có thể được xây dựng phù hợp hơn cho từng trường hợp. Ở vận động viên hoặc người thường xuyên tập luyện thể thao, CPET giúp nhận biết những người có nguy cơ tổn thương khi gắng sức, đồng thời định lượng khả năng dung nạp gắng sức. Trên cơ sở đó, bác sĩ có thể xây dựng mức độ tập luyện phù hợp với từng cá thể, thay vì áp dụng một chương trình vận động chung cho tất cả mọi người. CPET còn có thể được chỉ định ở người có ngất, hoa mắt, choáng váng để tìm kiếm những rối loạn nhịp tim hoặc đánh giá đáp ứng của nhịp tim khi gắng sức. Với những trường hợp đau ngực chưa rõ nguyên nhân từ tim hay phổi, nghiệm pháp gắng sức cũng có thể hỗ trợ bác sĩ tìm kiếm tình trạng thiếu máu cơ tim và những bất thường xuất hiện trong quá trình vận động. 3. CPET giúp phân định cơ chế gây khó thở khi gắng sức Đối với những người thường xuyên khó thở khi gắng sức, CPET có thể tìm ra nguyên nhân như thế nào? - Và khi đã có kết quả, những thông tin này sẽ hỗ trợ bác sĩ ra sao trong chẩn đoán và đưa ra phác đồ điều trị ạ? ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Lan trả lời: Ở người có bệnh lý phổi, tình trạng không dung nạp gắng sức thường xuất phát từ nhiều yếu tố phối hợp, chứ không chỉ một nguyên nhân đơn lẻ. Các bất thường có thể liên quan đến trao đổi khí, cơ học hô hấp, đồng thời trong nhiều trường hợp còn đi kèm những vấn đề về tim mạch. CPET giúp bác sĩ phân định rõ cơ chế nào đang đóng vai trò chính trong việc gây ra triệu chứng khó thở hoặc giới hạn khả năng gắng sức. Khi xác định được cơ chế bất thường, bác sĩ có thể tác động đúng vào vấn đề đó. Nhờ vậy, chẩn đoán trở nên chính xác hơn và kế hoạch điều trị cũng được xây dựng phù hợp hơn với từng người bệnh. Trân trọng cảm ơn ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Lan đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này! Bài viết có hữu ích với bạn? Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình