Малые землетрясения в Болу напоминают о необходимости укрепления зданий и защиты от оползней

Bolu’da son günlerde kaydedilen düşük büyüklüklü depremler, kentin deprem gerçeğini yeniden gündeme taşıdı. Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde bulunan Bolu’da 22 ve 23 Ağustos 2026 tarihlerinde merkez üssü kent merkezi olan bir dizi küçük sarsıntı kaydedilirken, İl Afet Risk Azaltma Planı’nda (İRAP) deprem güvenliği, yapı stoku ve heyelan başta olmak üzere kütle hareketlerine karşı alınması gereken önlemler öne çıkıyor. Mevcut veriler yakın zamanda büyük bir deprem olacağı anlamına gelmiyor ancak Bolu’nun afetlere karşı hazırlıklı olması gerektiğini bir kez daha gösteriyor. Bolu’nun deprem tehlikesinin merkezinde Kuzey Anadolu Fay Zonu var Bolu’nun deprem açısından taşıdığı önem, kentin Türkiye’nin en aktif tektonik yapılarından Kuzey Anadolu Fay Zonu ile doğrudan ilişkili olmasından kaynaklanıyor. Bolu İRAP’ında Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun yaklaşık 1200 kilometre uzunluğunda önemli bir fay sistemi olduğu, Düzce ve Bolu havzalarının bu sistem üzerinde bulunduğu belirtiliyor. Bolu ve çevresi geçmişte de büyük depremlerin etkisini ağır biçimde yaşadı. Özellikle 12 Kasım 1999’da Düzce merkezli meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki deprem Bolu’da 48 kişinin hayatını kaybetmesine ve yüzlerce kişinin yaralanmasına neden oldu. Kentte binlerce konut ve iş yeri de farklı seviyelerde hasar gördü. Bolu için zaman zaman kullanılan “birinci derece deprem bölgesi” ifadesi ise artık güncel teknik terminolojiyi yansıtmıyor. AFAD’ın 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Deprem Tehlike Haritası ile eski derece sistemi kaldırıldı. Yeni sistemde “deprem bölgeleri” yerine her nokta için hesaplanan en büyük yer ivmesi değerleri esas alınıyor. AFAD ayrıca deprem tehlike haritasının tek başına bir “risk haritası” olmadığının altını çiziyor. Son günlerde Bolu’da küçük depremler kaydedildi Bolu’daki sismik hareketlilik Ağustos ayında da kayıtlara yansıdı. AFAD verilerinin yer aldığı son deprem kayıtlarına göre 22 Ağustos’ta Bolu Merkez’de saat 12.19’da 1,0; saat 22.50’de 1,2 ve saat 23.36’da 1,5 büyüklüğünde depremler meydana geldi. 23 Ağustos sabahı saat 07.58’de ise Bolu Merkez’de 1,3 büyüklüğünde bir başka deprem kaydedildi. Ağustos ayı boyunca Bolu merkez ve çevresinde başka düşük büyüklüklü sarsıntılar da kayıtlara geçti. Bu tablo, aktif fay sistemlerinin bulunduğu bölgede sismik hareketliliğin sürdüğünü gösteriyor; ancak küçük depremlerin meydana gelmesi tek başına daha büyük bir depremin zamanını veya büyüklüğünü tahmin etmeye imkân vermiyor. AFAD’ın bilgilendirmelerinde depremlerin gerçekleşeceği bölgeler ve olası büyüklükleri üzerine bilimsel çalışmalar yapılabilmesine karşın, mevcut bilimsel yöntemlerle bir depremin kesin zamanının önceden belirlenemediği belirtiliyor. Bu nedenle Bolu’daki son küçük sarsıntıları “büyük depremin habercisi” olarak değerlendirmek için bilimsel bir dayanak bulunmuyor. Yapı stoku Bolu için en önemli başlıklardan biri Deprem tehlikesinin afete dönüşüp dönüşmemesinde yapıların niteliği kritik rol oynuyor. Bolu İRAP’ında yer verilen TAMP 2020 yapı stoku verilerine göre yalnızca Bolu Merkez’de köylerle birlikte 19 bin 701 bina ve 93 bin 113 bağımsız bölüm bulunuyor. Ancak bu rakamlar yapıların ne kadarının riskli veya güvenli olduğunu tek başına göstermiyor; bunun belirlenebilmesi için binaların teknik olarak incelenmesi gerekiyor. Bolu’da afet risklerini azaltmaya yönelik süreç İRAP kapsamında devam ediyor. Bolu Valiliği tarafından yapılan 2024 yılı değerlendirmesinde deprem, yangın, sel-taşkın ve kütle hareketleri başlıklarındaki eylemlerin incelendiği, özellikle öncelikli eylemlerin kurumların yatırım ve ödenek planlarında dikkate alınmasının kararlaştırıldığı açıklandı. Bu nedenle Bolu açısından tartışmanın yalnızca “ne zaman deprem olacak?” sorusuna sıkışmaması gerekiyor. Yapıların mevcut durumu, zemin özellikleri, imar kararları, güçlendirme ihtiyacı ve riskli yapıların dönüşümü, olası bir depremde ortaya çıkabilecek can ve mal kaybını doğrudan belirleyen unsurlar arasında bulunuyor. Heyelan riski de Bolu’nun afet gündeminde Bolu için risk yalnızca depremden ibaret değil. Kentin dağlık ve eğimli coğrafyası nedeniyle heyelan, kaya düşmesi ve çığ gibi kütle hareketleri de İRAP’ın önemli başlıkları arasında yer alıyor. Plan kapsamında Bolu merkez ve ilçelerindeki yerleşim alanlarında AFAD’ın Afet Risk Azaltma Sistemi (ARAS) verilerinden yararlanılarak heyelan, kaya düşmesi ve çığ riski taşıyan bölgelerin belirlenmesi, haritalandırılması ve risk azaltma planlarına işlenmesi öngörülüyor. Söz konusu çalışma İRAP’ta 2022-2026 dönemini kapsayan eylemler arasında bulunuyor. Mudurnu ve Göynük’te kaya düşmesi tehlikesi bulunan alanların ise periyodik olarak takip edilmesi planın sürekli eylemleri arasında yer alıyor. Heyelan tehlikesinin ulaşıma etkisi de Bolu açısından önemli. Resmi ekonomik görünüm raporlarında bölgede yürütülen heyelan önleme çalışmalarına yer veriliyor; Anadolu Otoyolu ve Bolu Dağı Tüneli çevresinde heyelan ıslahı ve koruyucu mühendislik uygulamalarının gerçekleştirildiği görülüyor. Bolu için asıl gündem: Afet olmadan riski azaltmak Son günlerde meydana gelen küçük depremler Bolu’da günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyecek büyüklükte değil. Ancak kentin Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerindeki konumu, geçmişte yaşanan yıkıcı depremler ve İRAP’ta ortaya konulan kütle hareketi tehlikeleri, afetlere hazırlığın sürekli bir çalışma olarak ele alınmasını gerektiriyor. Bolu açısından öncelikli konu bir depremin tarihini tahmin etmeye çalışmak değil; yapıların güvenliğini ortaya koymak, gerekli güçlendirme ve dönüşüm çalışmalarını yürütmek, yeni yapılaşmada zemin koşullarını dikkate almak ve heyelan riski bulunan bölgelerde bilimsel verilere dayalı planlama yapmak. Kentte hissedilen ya da cihazlarla kaydedilen her küçük sarsıntı büyük bir depremin yaklaştığı anlamına gelmese de Bolu’nun değişmeyen bir gerçeğini hatırlatıyor: Deprem tehlikesi ortadan kaldırılamıyor, ancak doğru yapılaşma ve risk azaltma çalışmalarıyla olası kayıplar önemli ölçüde azaltılabiliyor.