Вьетнамский чё «Нань Тьет Тьё»: трагедия женщины, бросившей бедного мужа ради богатства

Vở chèo “Nàng Thiệt Thê”: Bỏ chồng chạy theo phù hoa, cuối cùng nhận “trái đắng” VHO - Trong kho tàng chèo cổ Việt Nam, "Nàng Thiệt Thê" là một trong bảy kiệt tác tiêu biểu, nổi bật bởi chiều sâu đạo lý và thẩm mỹ dân gian. Sau tiếng cười trào lộng là bi kịch của tình nghĩa vợ chồng, những lựa chọn giữa nghèo khó và phù hoa, cùng cái giá cay đắng khi con người đánh đổi chân tình. Câu chuyện bắt đầu từ cuộc hôn nhân của Chu Mãi Thần và Thiệt Thê. Chu Mãi Thần là người nho sinh nghèo, ngày ngày gánh củi, đêm đêm đèn sách, nuôi chí công danh. Trái lại, Thiệt Thê không chịu nổi cảnh cơ hàn, mất niềm tin vào tương lai của chồng. Nàng thúc ép Chu Mãi Thần viết giấy phóng thê rồi rời bỏ ông để tìm một cuộc sống sung túc hơn. Một cuộc chia tay tưởng như mở ra con đường đổi đời, lại đẩy nàng vào những ngã rẽ đầy cay đắng. Rời Chu Mãi Thần, Thiệt Thê đi làm lẽ cho Tuần Ty, trong khi Tuần Ty vốn đã có vợ là Đào Huế. Từ đây, câu chuyện chuyển sang một mối quan hệ tay ba éo le. Đào Huế từ Kinh đô lặn lội tìm chồng, quyết giữ lấy danh phận và mái ấm, đối diện với Thiệt Thê trong một cuộc “đánh ghen” vừa bi vừa hài. Những va chạm giữa hai người phụ nữ tạo nên một trong những trường đoạn đặc sắc của vở, nơi tiếng cười bật lên từ chính những éo le của đời sống. Đó cũng là lúc sở trường của chèo được bộc lộ rõ nét: chuyện gia đình, chuyện vợ chồng tưởng chừng là câu chuyện riêng tư lại trở thành tấm gương soi những vấn đề lớn của con người. Qua những màn đối đáp sắc sảo, tình huống trớ trêu và lối diễn giàu tính ước lệ, tiếng cười vừa mang đến sự sảng khoái, vừa phơi bày những lựa chọn giữa tình nghĩa và vật chất, giữa thủy chung và phù hoa. Sự đối lập giữa Thiệt Thê và Đào Huế không đơn thuần là cuộc tranh giành một người đàn ông. Đó còn là sự va chạm giữa hai cách lựa chọn cuộc đời: một người rời bỏ tình nghĩa để tìm kiếm sự đủ đầy, một người cố giữ mái ấm và danh phận giữa những biến động. Chính từ những xung đột rất đời ấy, chèo tạo nên tiếng cười mà phía sau là những khoảng lặng khiến người xem phải nghĩ về tình nghĩa, lòng tự trọng và cái giá của mỗi lựa chọn. Trong khi Thiệt Thê rời bỏ cuộc hôn nhân để tìm kiếm một đời sống khác, Chu Mãi Thần vẫn bền bỉ đèn sách và cuối cùng đỗ đại khoa. Ngày anh vinh quy bái tổ cũng là lúc Thiệt Thê rách rưới, lang thang xin ăn. Cuộc gặp lại giữa hai người được đặt trong một thế đối nghịch nghiệt ngã: người từng bị bỏ lại nay đứng ở đỉnh cao danh vọng, còn người từng chạy theo phù hoa lại rơi xuống tận cùng cơ cực. Nhưng điều đáng chú ý nằm ở cách xử lý đoạn kết. Từ điển tích “bát nước đổ đi”, ê kíp sáng tạo, dưới góc nhìn nhân văn của GS.NSND Trần Bảng, đã chọn một cách kết thúc giàu sức lay động. Sau bao năm xa cách, Chu Mãi Thần vẫn sắc bát thuốc ân tình cho người vợ cũ. Không có màn níu kéo hay những lời van xin, Thiệt Thê lại đối diện với chính mình trong sự ân hận, xấu hổ và né tránh. Nàng không dám nhận chén thuốc từ người mà mình từng rời bỏ. Chính sự im lặng ấy lại trở thành một trong những khoảnh khắc đau nhất của vở diễn. Cách xây dựng hình tượng nàng Thiệt Thê cũng tạo nên một sắc thái khác cho nhân vật. Nàng hiện lên với sự nông nổi, tâm lý “đứng núi này trông núi nọ”, dễ bị hấp dẫn bởi những lợi ích trước mắt. Song sân khấu không biến nàng thành một nhân vật chỉ để lên án. Sự xấu hổ khi đối diện với người chồng cũ cho thấy khả năng tự ý thức đã xuất hiện sau những biến cố. Chính điểm này khiến Thiệt Thê trở thành một nhân vật có đời sống nội tâm, thay vì chỉ là hình mẫu của sự tham lam và bội bạc. Ở phương diện nghệ thuật, bản dựng này tạo dấu ấn bằng việc làm mới chất liệu chèo mà vẫn giữ được hồn cốt truyền thống. Làn điệu chèo được kết hợp với âm nhạc dân gian miền Trung, tạo nên màu sắc âm nhạc riêng. Nghệ thuật cách điệu cùng chất trào lộng được triển khai xuyên suốt hệ thống nhân vật và tình huống, giúp câu chuyện cổ giữ được nhịp điệu sinh động trên sân khấu. Đáng chú ý, tiếng cười của vở diễn được tạo nên từ chính những nghịch cảnh đời thường. Cười mà đau, hài mà đắng - đó là sắc thái đặc trưng của chèo, khi những màn đối đáp, tình huống trớ trêu và cuộc đối đầu giữa các nhân vật vừa tạo hiệu quả sân khấu, vừa khắc họa những nghịch lý trong đời sống hôn nhân, danh phận và ứng xử. Với sự chỉ đạo nghệ thuật của Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, NSND Lê Tuấn Cường, Nàng Thiệt Thê đem câu chuyện từ sân khấu xưa trở lại với những suy ngẫm của hôm nay. Bởi sau một lựa chọn tưởng có thể đổi lấy cuộc đời khác là những mất mát chẳng dễ bù đắp; và sau một lần quay về, điều còn lại đôi khi chỉ là sự ân hận.