Casa Botter: Как отмена выставки и землетрясение 1894 года создали уникальный арт-центр на Истикляле

Casa Botter, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen restorasyonun ardından 2023 yılında sanat ve tasarım merkezi olarak yeniden kapılarını açtı. Yapının yeniden hayata katılması, yalnızca güzel bir cephenin kurtarılması anlamına gelmiyordu. Bir zamanlar modacıların, terzilerin ve müşterilerin buluştuğu mekân bugün sanatçıları, tasarımcıları ve ziyaretçileri ağırlıyor. Geçmişte üretim yapılan odalarda yeniden fikirler üretiliyor. Vitrin yeniden caddeyle konuşuyor. Kapısından tekrar insanlar giriyor. Kültürel mirası korumak yalnızca duvarları onarmak değildir. Bir yapıya şehir içindeki rolünü yeniden kazandırmaktır. Casa Botter’in dönüşümü bu nedenle değerlidir. Bina yalnızca geçmişi anlatan bir nesneye çevrilmedi. Yeniden yaşayan bir mekân oldu. Bir Yabancı Bir Şehre Ait Olabilir mi? Raimondo D’Aronco İtalyandı. Fakat eserlerini yalnızca “yabancı bir mimarın İstanbul’daki yapıları” olarak tanımlamak eksik kalır. Çünkü şehirlerin kimliği yalnızca orada doğan insanlar tarafından oluşturulmaz. İstanbul’un tarihi; Türklerin, Rumların, Ermenilerin, Yahudilerin, Levantenlerin ve farklı ülkelerden gelen sanatçıların, tüccarların, ustaların ve mimarların bıraktığı izlerden oluşur. Şehirleri zenginleştiren şey saflık değil, karşılaşmadır. D’Aronco bu büyük karşılaşmanın önemli isimlerinden biriydi. 1909’da İstanbul’dan ayrıldığında geride yalnızca binalar bırakmadı. Geleneğin kopyalanmadan, modernliğin de dayatılmadan kurulabileceğini gösteren bir yaklaşım bıraktı. Otelcilik de Bir Yerin Hafızasını Anlamakla Başlar Otuz beş yılı aşkın otelcilik hayatımda dünyanın farklı coğrafyalarında projeler geliştirdim. Her defasında aynı gerçeği gördüm: Bir yere dışarıdan gelen yatırımcı, mimar veya işletmeci önce o yerin gerçek karakterini anlamalıdır. Çünkü bir şehrin ruhu masa başında yaratılamaz. O ruh zaten oradadır. Taşlarda, sokaklarda, yemeklerde, kokularda, insan ilişkilerinde ve kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyelerde yaşar. İyi bir proje bu ruhu icat etmez. Onu görünür kılar. Tarihî bir binayı otele, müzeye veya kültür merkezine dönüştürürken yalnızca “Buraya ne yapabiliriz?” diye sormak yeterli değildir. “Burada daha önce ne yaşandı ve bundan sonra ne yaşamalı?” sorusu da sorulmalıdır. D’Aronco’nun İstanbul’daki hikâyesi bu yaklaşımın yüz yılı aşan güçlü bir örneğidir. Bir Felaket Bir Başlangıca Dönüşebilir mi? 1894 depremi İstanbul için büyük bir yıkımdı. D’Aronco için ise bütün planlarının sona erdiği andı. Fakat bazen hayatın en kalıcı eserleri, ilk planın gerçekleşmemesiyle ortaya çıkar. Sergi yapılsaydı belki Raimondo D’Aronco görevini tamamlayıp İtalya’ya dönecekti. Belki Casa Botter hiç yapılmayacaktı. Belki Şeyh Zâfir Külliyesi’nin taşlarında Osmanlı geleneğiyle Avrupa’nın yeni sanat hareketi buluşmayacaktı. Belki İstanbul, Art Nouveau’nun en özgün yorumlarından birine sahip olmayacaktı. Bunu kesin olarak bilemeyiz. Ama bildiğimiz bir şey var: Bir deprem bir sergiyi iptal etti. O iptal, bir mimarı İstanbul’da tuttu. Mimar, yıkılan yapıları onarırken şehrin mimari hafızasını keşfetti. Daha sonra öğrendiklerini kendi çağının düşünceleriyle birleştirerek İstanbul’a yeni eserler kazandırdı. Bugün İstiklal Caddesi’nde Casa Botter’in önünde durduğumuzda yalnızca güzel bir cepheye bakmıyoruz. Gerçekleşmeyen bir serginin, yıkıcı bir depremin, İstanbul’da kalmayı seçen İtalyan bir mimarın, saray terzisinin, isimsiz ustaların ve yüz yılı aşan bir şehir hafızasının önünde duruyoruz. Şehirler yalnızca büyük başarılarla kurulmaz. Yarım kalan projeler, beklenmedik karşılaşmalar ve değişen planlar da onların kimliğini oluşturur. Raimondo D’Aronco’nun İstanbul hikâyesi bize bunu anlatıyor: Bir şehirle kalıcı bir ilişki kurmak, ona hazır cevaplarla gelmekten değil; onun geçmişini anlayarak yeni bir gelecek tasarlamaktan geçer. Yazar Hakkında: Dr. Cem Kinay, uluslararası alanda tanınan bir turizm girişimcisi ve vizyonerdir. Magic Life Hotels ile “Her Şey Dahil” konseptinin yaratıcısı olarak global turizm endüstrisinde çığır açmış, milyonlarca misafirin seyahat deneyimini yeniden tanımlamıştır. 1997 yılında Avusturya’da “Yılın Adamı” seçilmiş, 2006 yılından bu yana Avusturya Devleti tarafından verilen Devlet Nişanı ile onurlandırılmıştır. CK Legacy Hotels’in kurucusu olarak bugün; deneyim ekonomisi, kültürel miras, gastronomi ve longevity odaklı yeni nesil otel konseptleri geliştirmekte ve turizmin geleceğine yön vermektedir.