Шестьдесят лет истории школы Дон Хой: от обучения в окопах до воспитания героев

Lớn lên trong lửa đạn chiến tranh Trường cấp 3 Đồng Hới những năm tháng đó sơ tán hết từ xóm Trạng sang xóm Cồn Chùa rồi về đóng đô ở thị xã sơ tán Cộn cho đến ngày nay. Những cô cậu học trò của khóa học ấy nay đều đã bước qua tuổi 70 vẫn nhớ như in những lớp học tranh tre nứa lá bán âm bán dương, lớp này cách xa lớp kia bởi hàng trăm mét hào giao thông khiến mỗi lần trống báo hết tiết các thầy cô phải vội vàng chạy qua lớp khác cho kịp giờ dạy. Nơi ở của học sinh là những lán trại dựng tạm bên bờ suối cạnh những căn hầm chữ A để tránh bom Mỹ. Học sinh ăn uống không đủ no, sách vở thiếu thốn, một buổi lên lớp học còn một buổi vào rừng lấy củi, chặt gỗ dựng trường. Ở thời điểm trường ra đời, vùng đất Quảng Bình được xem là tuyến lửa, các thầy giáo của trường vừa là người thầy đồng thời cũng là những chiến sĩ tự vệ. Tay phấn, tay súng, các thầy vừa dạy học vừa bắn máy bay Mỹ. Thuở đất nước có chiến tranh nên ngày đó khóa tôi có hàng chục bạn đang học thì có lệnh gọi đi khám nghĩa vụ quân sự và lên đường nhập ngũ. Những lớp 10 ngày đó (lớp 12 bây giờ) thỉnh thoảng lại vơi đi mấy người vì họ đã trở thành chiến sĩ và lên đường ra trận. Nhiều người có ngày ra đi mà không có ngày trở về. Họ đã thành liệt sĩ. Dữ dội như thế nhưng ngày đó những học trò 16, 17 tuổi chúng tôi thấy những điều đó là rất đỗi bình thường như một điều tất yếu, bởi cả thầy và trò chúng tôi đều sinh ra và lớn lên trong lửa đạn của chiến tranh. Trong gian khổ và hiểm nguy, cuộc sống của thầy trò vẫn lạc quan, vẫn cố gắng để dạy tốt và học tốt. Nhớ mãi lời thầy dạy Trong chiến tranh gian khổ, thầy trò yêu thương nhau hơn, tình bạn bè càng gắn bó với nhau hơn đến mức ngày nay mỗi lần gặp lại nhau, chúng tôi vẫn nhắc về những kỷ niệm của 60 năm trước cứ như là mới diễn ra hôm qua. Năm lớp 9 tôi học lớp 9C. Thầy Trọng dạy văn học kỳ 1, qua học kỳ 2 là cô Xuyến - Hiệu phó. Cả thầy và cô đều nhớ hết tên và nắm rõ lực học của học trò và xem chúng tôi như con em. Thầy Trọng nay 90 tuổi vẫn chơi Facebook, hàng ngày thầy vẫn lướt mạng, viết "com", đánh dấu "like" vào những "status" của lũ học trò 73, 74 tuổi một cách hóm hỉnh như bạn bè cùng trang lứa. Còn cô Xuyến thì giữ mãi trong chúng tôi hình ảnh một cô giáo xinh đẹp, duyên dáng với mái tóc dài chấm gót. Mỗi giờ lên lớp của cô thật cuốn hút. Năm lớp 10 tôi học 10B. Dạy văn là thầy Lương Duy Cán, một thầy giáo dạy giỏi nức tiếng Quảng Bình ngày đó. Nhớ một buổi sáng đầu thu tháng 9 sau ngày khai giảng, thầy có hai tiết giảng văn bài Tuyên ngôn độc lập của tác giả Hồ Chí Minh. Đó là một áng văn chính luận mẫu mực. Thầy viết lên bảng dòng chữ Giảng văn: Tuyên ngôn độc lập rồi gọi tôi đứng dậy đọc bài trong sách giáo khoa cho cả lớp nghe. Tôi đọc to nhưng vì hồi hộp nên quá nhanh. Thầy bước xuống chỗ tôi, vỗ vai tôi nói: "Đọc là cho người khác nghe, đọc kiểu tên bắn như anh thì ai nghe kịp". Chỉ một lần thầy dạy như thế mà tôi ghi nhớ mãi. Sau này vào học khoa văn Trường ĐH Sư phạm Vinh rồi ra trường làm giảng viên văn học ở Trường ĐH Sư phạm Quy Nhơn, mỗi lần lên lớp tôi vẫn nhớ lời thầy Cán dạy: Đọc là để cho người khác nghe, vì thế phải đọc thong thả, đúng với nhịp điệu và ngữ điệu của văn bản Đầu óc học trò của chúng tôi ngày ấy tinh khôi như tờ giấy trắng. Các thầy cô đã viết lên đó những trang đời đầu tiên về những bài học không chỉ kiến thức khoa học mà còn cả về cách sống làm người. Tôi nhớ thầy Chánh dạy môn chính trị thường lồng ghép những bài học đạo đức vào bài giảng. Có lần thầy dạy chúng tôi: "Mỗi chúng ta sống trước hết là vì bản thân mình nhưng phải luôn nhớ là biết sống vì người khác, lớn lao hơn nữa là biết sống vì đất nước, vì nhân dân. Khi chúng ta sống tốt vì người khác thì tự nhiên cuộc sống của bản thân mình sẽ tốt hơn". Đó là những bài học làm người tuổi 17 của chúng tôi dưới mái trường cấp 3 Đồng Hới. Dạy thật, học thật và thi thật Đến bây giờ nhớ lại, những năm tháng học cấp 3 Đồng Hới của chúng tôi thật vô cùng hồn nhiên, vô tư và trong trẻo. Tuổi thơ của chúng tôi sinh ra và lớn lên trong khói lửa chiến tranh của tiền tuyến Quảng Bình nhưng chúng tôi thấy không hề dữ dội. Có được điều đó là nhờ những năm tháng được làm học sinh dưới mái trường cấp 3 Đồng Hới. Học trong hoàn cảnh chiến tranh và gian khổ như thế nhưng chất lượng học tập của chúng tôi là những con số rất thật và rất thuyết phục bởi ngày đó chúng tôi học thật và thi thật. Nhớ hồi tháng 6.1971, kỳ thi tốt nghiệp cấp 3 của khóa chúng tôi diễn ra ngay tại trường khi đó đã chuyển về Cộn, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp toàn trường chỉ 50%. Đó là một kỳ thi tốt nghiệp phổ thông khắc nghiệt nhất trong lịch sử trường cấp 3 Đồng Hới và cũng có thể là kỳ thi quốc gia khắc nghiệt nhất cả nước cho đến ngày nay, đến mức những người có tên trong danh sách đỗ tốt nghiệp đều lấy làm ngạc nhiên như không thể tin nổi. Những bạn rớt tốt nghiệp sẽ học lại từ đầu năm lớp 10 và sẽ thi tốt nghiệp lại với khóa sau. Đó là một điều rất bình thường với thế hệ chúng tôi, thế hệ nói không với bệnh thành tích. Hướng đến tương lai 60 năm đã đi qua kể từ ngày thành lập, thầy trò Trường cấp 3 Đồng Hới đã khẳng định và phát huy truyền thống về chủ nghĩa anh hùng cách mạng ngay từ những năm tháng trường mới ra đời. Trải qua muôn vàn khó khăn thử thách, Trường THPT Đồng Hới hôm nay đã trở thành điểm sáng trong phong trào thi đua "Dạy tốt, học tốt" của ngành GD-ĐT Quảng Trị. 60 năm qua, mái trường mang tên Đồng Hới đã đào tạo hàng trăm nghìn học sinh trưởng thành, nhiều người trong số đó trở thành tướng lĩnh, bộ trưởng, thứ trưởng, nhà khoa học, nhà giáo, nhà báo, doanh nhân nổi tiếng… Nhưng trên hết, giá trị bền vững mà nhà trường luôn gìn giữ và phát huy chính là truyền thống hiếu học và ý chí vươn lên trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống.. 60 năm qua là cả một chặng đường lịch sử rất đáng tự hào, đồng thời là nền tảng để nhà trường tiếp tục vươn tới những mục tiêu cao hơn. Trong hành trình phía trước, Trường THPT Đồng Hới sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là nơi ươm mầm tri thức, bồi đắp nhân tài, xứng đáng là điểm sáng giáo dục đáng tin cậy của quê hương Quảng Trị.