В Гронингене представили «Субъективную атлас» — книгу, объединяющую истории жителей от беженцев до местных детей

ARTisBook is een kunstruimte in het centrum van Groningen, met als specialiteit het kunstenaarsboek. En dan hebben we het niet over een catalogus met afbeeldingen van geëxposeerd werk, maar een boek dat een kunstwerk op zichzelf is. „Een boek is een heel toegankelijk medium”, zeggen Ruby de Vos en Pieter Augustijn. „Iedereen kan het in huis hebben, aanraken, doorgeven. In een boekenkast staan alle boeken naast elkaar: van grote namen tot beginnende makers. Dat haalt hiërarchie weg en past bij hoe wij naar kunst kijken.” Die visie vormde de basis voor de Subjectieve Atlas van Groningen, een boek gemaakt in samenwerking met Jedidja Smalbil, naar een idee van Annelys de Vet. Eerder maakte deze ontwerper subjectieve atlassen van onder meer Amsterdam, Palestina en Friesland. Vogelperspectief Anders dan een normale atlas, waarin geografen en cartografen de dienst uitmaken, komen in de subjectieve atlas bewoners van plekken zélf aan het woord. Dus geen vogelperspectief zoals in de Bosatlas, maar een verzameling persoonlijke ervaringen. „Een atlas lijkt objectief”, zeggen De Vos en Augustijn. „Maar er worden altijd keuzes gemaakt: wat laat je wel zien, wat niet?” Mijn boek en ik In de maandelijkse rubriek Mijn boek en ik komen mensen aan het woord over een boek dat ze recentelijk hebben gemaakt – van poëzie tot prentenboek, fictie en non-fictie. Suggesties? [email protected] o.v.v. ’Mijn boek en ik’. Groningen leent zich goed voor een subjectieve atlas. „Er wordt veel over Groningen gesproken. Gaswinning, klimaat, ontwikkelingen in de Eemshaven – globale kwesties zijn hier lokaal voelbaar. Verhalen worden vaak tegen elkaar uitgespeeld. Over de wooncrisis wordt bijvoorbeeld gezegd dat die er niet zou zijn als er geen vluchtelingen zouden zijn. Wij willen die verhalen juist naast elkaar zetten.” Bij de samenstelling van de atlas zijn tussen de herfst van 2024 en het voorjaar van 2026 meer dan honderd Groningers betrokken geweest. Deelnemers varieerden van basisschoolleerlingen tot krakers, van bewoners van het aardbevingsgebied tot vluchtelingen die verblijven in het azc van Delfzijl, maar ook kunstenaars en studenten. ’Kritiek is ook liefde’ Om hen te bereiken benaderden De Vos en Augustijn organisaties die mensen met verschillende perspectieven op Groningen vertegenwoordigen. „We kozen bewust voor spreiding”, zegt Augustijn. „Op basis van het thema ’thuis of niet thuis’ kwamen zowel positieve als kritische verhalen aan bod. Kritiek is ook een vorm van liefde. Je bevraagt iets omdat je wilt dat het beter wordt.” Tijdens workshops maakten deelnemers kennis met eerdere subjectieve atlassen zodat ze een idee kregen van de bedoeling, vorm en inhoud. De bijdragen vormen een caleidoscoop: verbeeldingen van plekken die voor kinderen betekenis hebben, foto’s van zinloze hekken, waterlopen en wenspaadjes, een flinke verzameling getekende kaarten, verhalen over uitzichtloos wachten in het azc. Er werden alternatieve vlaggen gemaakt, maar er werd ook verteld over de geborgenheid die een voetbalvereniging kan geven. Trots zijn op Pekela Tijdens het gesprek valt de subjectieve atlas open bij een bijdrage van Agnes Scholte, die haar liefde voor de Groningse taal verbeeldt met hartjessnoepjes bedrukt met Groningse woorden. Elders vertellen kinderen van basisschool Sint Willibrordus over hun liefde voor Oude Pekela. „Pekela heeft als een van de armste gemeenten van Nederland een stigma”, zegt Augustijn. „Ook daarom wilden we met deze kinderen werken. Tijdens de presentatie in Forum Groningen ging het over trots zijn op Pekela.” Voor Augustijn (Groningen, 1989) is ’thuis’ vooral een zintuiglijke ervaring. „Als je vanuit het westen met de trein voorbij Zwolle komt, hoor je het Groningse accent weer. Het landschap wordt leger, platter, de kleuren veranderen. De geur van bieten, vroeger tabak, de aardappelzetmeelfabriek: dat is voor mij thuiskomen.” De Vos (Nijmegen, 1992) vond haar thuisgevoel juist via het project. „Ik heb door de atlas zoveel mensen leren kennen, zoveel verhalen gehoord. Het zijn niet per se mijn verhalen, maar het zorgt wel voor meer diepte – terwijl Groningen zo’n vlak land is. Tijdens de boekpresentatie voelde ik dat sterk: al die mensen bij elkaar, verbonden door de atlas.” De presentatie, in Forum Groningen, leverde onverwachts nog iets op. „Er waren mensen uit het azc die vertelden hoe lang ze al wachten op duidelijkheid,” zegt Augustijn. „Meteen zeiden mensen uit Oudeschip: ’In de zomer zijn wij weg, jullie mogen in ons huis.’ Dat is precies wat deze atlas laat zien: thuis is iets wat je samen maakt.”