Миф о происхождении кокоса: как желание царя Сатьявраты и гнев Индры породили священное плод

राजा सत्यव्रताची इच्छा नारळाच्या उत्पत्तीची कथा राजा सत्यव्रत यांच्याशी संबंधित आहे. राजा सत्यव्रत शुरवीर, प्रजेची काळजी करणारा, देवावर विश्वास असणारा, ईश्वराची भक्ती करणारा इक्ष्वाकू वंशातील एक पराक्रमी राजा होता. सर्व सुख राजाकडे होते पण त्याची एक इच्छा होती, त्याला शरीरासह स्वर्गात जायचे होते. त्यांनी गुरु वशिष्ठ यांना यज्ञ करण्यास सांगितले. मात्र, वशिष्ठ आणि त्यांच्या पुत्रांनी निसर्गाच्या नियमांविरुद्ध जाण्यास स्पष्ट नकार दिला. तसेच हा विचार मनातून काढून टाका अशी विनंती केली. महर्षी विश्वामित्रांचा दृढ निश्चय निराश मनाने राजा सत्यव्रत राज्यात परतले त्यांनी स्वर्गात जाण्याचा विचार मनातून काढून टाकण्याचा प्रयत्न केला पण ते काही शक्य झाले नाही. उलट शरीरासह स्वर्गात जाण्याची ओढ अधिकच वाढली. तेव्हा राजा सत्यव्रत महर्षी विश्वामित्रांकडे पोहोचले. एकेकाळी जेव्हा राज्यात दुष्काळ पडला होता, तेव्हा राजाने महर्षी विश्वामित्रांच्या कुटुंबाची काळजी घेतली होती. तेव्हा राजाची मागणी पूर्ण करण्यासाठी विश्वामित्र तयार झाले. त्यांनी एक भव्य यज्ञ आयोजित केला आणि घोर तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने राजा सत्यव्रताला शरीरासह आकाशातून स्वर्गाच्या दिशेने पाठवले. इंद्राचा क्रोध आणि त्रिशंकूची दुर्दशा राज सत्यव्रत स्वर्गाच्या द्वारापाशी पोहोचताच देवांचा राजा इंद्राने त्यांना रोखले. इंद्राने सांगितले की, ‘कोणत्याही मनुष्याला सशरीर स्वर्गात प्रवेश करता येत नाही.’ राजा सत्यव्रताने इंद्राचे बोलणे ऐकले नाही, तेव्हा क्रोधीत होवून इंद्राने राजाला खाली ढकलून दिले. पृथ्वीच्या दिशेने खाली कोसळताना राजा सत्यव्रत ओरडला, “ऋषी विश्वामित्र, मला वाचवा!” तेव्हा विश्वामित्रांनी आपल्या शक्तीचा वापर करून राजाला हवेतच थांबवले. अशा प्रकारे राजा ना स्वर्गात जाऊ शकले, ना पृथ्वीवर येऊ शकले. ते त्रिशंकू अवस्थेत राहिले म्हणून आजही एखादी संभ्रमाची स्थिती किंवा असमंजस स्थिती असेल तर त्याला ‘त्रिशंकू’ असे म्हटले जाते. नवीन स्वर्गाची निर्मिती महर्षी विश्वामित्र यांचा स्वभाव रागीट होता. त्यांना हा अपमान सहन झाला नाही. क्रोधी स्वभावाच्या विश्वामित्रांनी देवतांना आव्हान देत त्रिशंकूसाठी एका नव्या स्वर्गाची निर्मिती करण्यास सुरुवात केली. हा नवीन स्वर्ग पृथ्वी आणि स्वर्गलोकाच्या मध्यभागी असेल जेणेकरून राजाला आणि देवी-देवतांना कोणताही त्रास होणार नाही. राजा सत्यव्रत या सूचनेने खूप आनंदी झाला मात्र, ऋषी विश्वामित्रांना एक चिंता सतावत होती. त्यांना भीती होती की नवीन स्वर्ग हा पृथ्वी आणि स्वर्गलोकाच्यामध्ये असणार आहे पण वाऱ्यामुळे नवा स्वर्गलोक डळमळू लागला तर…? कारण असे झाले तर राजा पुन्हा पृथ्वीवर येऊन पडेल आणि यावर उपाय म्हणून महर्षी विश्वामित्रांनी नव्या स्वर्गलोकाच्या अगदी खाली एका खांबाची निर्मिती केली, ज्यामुळे त्याला आधार मिळाला.असे सांगतात की कालांतराने हाच खांब एका झाडाच्या जाड खोडात रूपांतरित झाला आणि राजा सत्यव्रताचे मस्तक त्या झाडाचे फळ बनले. या झाडाच्या खोडाला नारळाचे झाड आणि राजाच्या मस्तकाला नारळ असे म्हटले जाऊ लागले. नव्या विश्वाची निर्मिती करताना त्रिशंकूला खाली पडण्यापासून वाचवण्यासाठी खालून आधार देणारा एक मजबूत स्तंभ तयार करण्याची त्यांची इच्छा होती. याच प्रक्रियेत महर्षी विश्वामित्रांनी एका अनोख्या वृक्षाची निर्मिती केली, जे आज कल्पवृक्ष अर्थात 'नारळाचे झाड' म्हणून ओळखले जाते आणि राजा त्रिशंकूच्या मस्तकाचे प्रतीक म्हणून या झाडावरचे फळ म्हणजे 'नारळ' होय. नंतर देवतांच्या आग्रहामुळे आणि मनुष्याच्या कल्याणासाठी विश्वामित्रांनी नवा स्वर्ग निर्माण करण्याचा हट्ट सोडला. मात्र, त्यांनी अशी अट ठेवली की त्यांनी निर्माण केलेले हे अनोखे फळ म्हणजेच नारळ पृथ्वीवर कायम राहील. तेव्हापासून नारळाला अत्यंत पवित्र, मंगलकारी आणि देवतांना प्रिय असलेले फळ म्हणजेच ‘श्रीफळ’ मानले जाऊ लागले.