Учитель напоминает: знания в руках ученика могут стать оружием

Houd rekening met wapens in de klas Het avontuur is weer begonnen! Zo laat het schooljaar zich althans aanzien wanneer het zich uitstrekt als een onbekend land. Na zes weken vakantie voelt het gereedschap roestig. „Gezonde spanning” is zo'n uitdrukking die deze weken nogal eens klinkt in personeelskamers. En dan kan het opeens gebeuren dat je ’s nachts moet dealen met opstandige leerlingen en ontsnappende pubers. Zo ver was het nog niet toen ik op een mooie zomerdag met mijn gezin de collectie oude meesters in het Kasselse slot Wilhelmshöhe verkende. In een van de zalen valt mijn oog op een schilderij, waarop een gebonden man wordt voortgedreven door een groep jonge jongens. Hij heeft duidelijk nog een lange weg te gaan. De zaaltekst maakt duidelijk dat het hier gaat om de ”De bestraffing van de schoolmeester van Veii”. Om te voorkomen dat zijn lot in nachtmerries ook het mijne wordt, zoek ik thuis naar informatie over de toedracht. Ik vind dat hij tijdens een belegering van zijn stad naar het vijandelijke, Romeinse kamp overliep. Hij was niet alleen; hij lokte zijn schoolklas met zich mee. Dit deed hij in de hoop dat de edelen van zijn stad zich over zouden geven als ze hun kinderen in handen van de vijand zagen. De Romeinse bevelhebber Camillus wees zijn hulp resoluut van de hand. Hij liet de kinderen terugkeren, terwijl hij hen opdroeg om hun geboeide docent voor zich uit te drijven. De geschiedschrijver Titus Livius vertelt ons maar weinig over de schoolmeester. Toch is het beeld overwegend positief. De leerlingen vertrouwen hem en keren zich pas tegen hem op het uitdrukkelijk bevel van de Romeinse aanvoerder. De moraal van dit verhaal voor de docent lijkt dan vooral dat hij zijn goede band met de kinderen niet moet misbruiken. De kinderen slaan hun wasbordjes aan stukken op het hoofd van hun docent De lotgevallen van de schoolmeester weerklinken in een ander verhaal, dat vele malen duisterder is. Het is een vroegchristelijke lofzang op de martelaar Cassianus van Imola, in de Rooms-Katholieke Kerk de beschermheilige van mijn beroepsgroep, de docenten. Zijn taak was om de leerlingen snelschrijfschrift bij te brengen. Zijn leerlingen moesten daartoe oefeningen maken met een kleine schrijfstift op een wasplankje. Als Cassianus is veroordeeld omdat hij weigert aan de heidense goden te offeren, maakt de beul zijn leerlingen tot uitvoerders van de straf. De kinderen gaan enthousiast aan de slag. Ze slaan hun wasbordjes aan stukken op zijn hoofd en bekrassen en doorboren zijn huid met hun schrijfstiften. Prudentius, die de geschiedenis beschrijft, schetst een grimmig beeld van de verhouding tussen docent en leerling. Aan de kinderen schrijft hij niet alleen angst ten opzichte van hun strenge docent toe, maar zelfs haat. Niet verwonderlijk, volgens de auteur, want de docent is altijd onaangenaam voor de leerling en kinderen houden niet van onderwijs. Hun bloeddorst is geen incident, maar toont hoe de verhoudingen in het klaslokaal echt liggen. Prudentius en de nachtmerries hebben ongelijk! Het is elk schooljaar weer de verrassing van de eerste weken: Prudentius en de nachtmerries hebben ongelijk! Uiteraard ontstaan een goede sfeer en een mooi resultaat niet vanzelf. Ook is er helaas elk jaar wel een leerling of klas waarmee de klik niet echt tot stand komt. Maar als de lokaaldeur in het nieuwe schooljaar voor het eerst weer dichtvalt, opent zich als vanzelf de poort naar nieuwe ontmoetingen. Toch is Cassianus’ lot meer dan een (te) somber beeld van de werkelijkheid. Het klaslokaal is wel degelijk een gevaarlijke plek. Cassianus’ studenten maken dat duidelijk met hun spot. „Jij gaf als onze docent ons dit ijzer en gaf het wapen in onze hand”, roepen ze, als ze hem toetakelen. Ze wijzen, waarschijnlijk onbedoeld, op het echte avontuur van onderwijs. Wie leert schrijven en lezen en daarmee ook denken, leert niet slechts om gereedschap, maar om een wapen te gebruiken. Als een kind of jongere de bijna onbegrensde mogelijkheden van dit wapentuig ontdekt, merkt hij ook hoe aanlokkelijk gebruik voor eigen doelen is. En daarom is onderwijs ook een permanente wervingscampagne – voor soldaten in de goede strijd. Johan Smits is docent godsdienst en coach meer- en hoogbegaafdheid aan het Van Lodenstein College in Amersfoort. Vond u dit artikel nuttig? Gerelateerd nieuws - Meer over - Columns - Dagelijkse column