Принц Клаус отмечает столетний юбилей: от скандального прошлого к самому любимому члену королевской семьи

Honderdste geboortedag Claus, prins in de schaduw van de koningin Voor zijn gelukkige huwelijk met koningin Beatrix heeft prins Claus offers gebracht. Altijd stond hij in haar schaduw, terwijl zijn eigen talenten het onderspit moesten delven. Zondag is het honderd jaar geleden dat Claus werd geboren. Op een vroege zaterdagmorgen in 1965 spiedt fotograaf John de Rooij door de bladeren van de bomen bij Kasteel Drakensteyn. Hij heeft gehoord dat bij de woning van prinses Beatrix in het weekend een onbekende man uit het buitenland komt. Even later klikt zijn camera. Tussen de takken is een man in camelkleurig pak zichtbaar. Linkerhand losjes in de broekzak, rechterhand innig gevouwen om die van de prinses. Het zijn de eerste beelden waarmee Nederland kennismaakt met Claus von Amsberg. „Als het maar geen Duitser is”, roept premier Cals als hij de foto’s onder ogen krijgt. Hij is wel een Duitser. Een die lid is geweest van de Hitlerjugend – dat was verplicht vanuit school – en de laatste drie maanden van de oorlog diende bij de Wehrmacht in Italië. Daarna maakten de Amerikanen hem krijgsgevangen. Uit onderzoek dat Cals laat doen naar Claus’ verleden blijkt dat hij geen oorlogsmisdaden op zijn geweten heeft. Het parlement kan instemmen met het voorgenomen huwelijk. Met de woorden „Ik kan u verzekeren: het is goed”, probeert koningin Juliana bezwaren onder de bevolking in de kiem te smoren. Maar niet iedereen is blij met de verloofde van de kroonprinses. ”Claus Raus”, wordt met witte verf op muren en schuttingen in Amsterdam gekalkt. Tijdens een bezoek aan de Utrechtse Jaarbeurs krijgt het paar behalve confetti ook stenen en een ei naar zich toegegooid. En bij de rijtoer op hun huwelijksdag ontploft er een rookbom. Prins-gemaal Wat Nederland dan nog niet weet, is dat Claus meer met Afrika heeft dan met Duitsland. De nieuwe prins is weliswaar geboren in het Duitse Hitzacker, maar zijn eerste herinneringen liggen in Tanzania. Hij is nog een peuter als het gezin in de voormalige Duitse kolonie gaat wonen, waar de vader van Claus bedrijfsleider wordt van een koffie- en sisalplantage. De liefde voor Afrika blijft levenslang. „Er is in de wereld geen plaats waar ik liever vertoef dan daar”, zal Claus later zeggen. Aanvankelijk denkt hij op dat continent zelfs zijn carrière als diplomaat voort te kunnen zetten. „Ik had geen idee wat de monarchie inhield. Een tijdlang dacht ik: misschien kan ik een post op een Nederlandse ambassade krijgen. Een beetje naïef.” Het loopt anders. Voor Claus blijkt het niet eenvoudig zijn rol naast de kroonprinses en later de koningin te vinden. Net als andere prins-gemalen – Henrik in Denemarken, Philip in Engeland – staat hij in de schaduw van zijn vrouw en moet hij bij het uitoefenen van een publieke taak om politieke gevoeligheden heen zeilen. Dat laatste gaat mis als Claus voorzitter is van de Nationale Commissie Ontwikkelingsstrategie, die subsidie toekent aan projecten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. De commissie honoreert een aanvraag voor een boycotactie van koffie uit Angola, maar de minister van Ontwikkelingssamenwerking weigert vervolgens het geldbedrag te verlenen. Omdat Claus in politiek vaarwater dreigt te komen, legt hij zijn functie neer. Een baan als adviseur van de minister van Ontwikkelingssamenwerking wordt veiliger geacht. Claus’ daadwerkelijke invloed blijft dan achter de schermen, maar het maakt zijn werk ook onzichtbaarder. Zielpijn Ondanks zijn gekooide bestaan geniet Claus aanvankelijk van een gelukkig gezinsleven op Kasteel Drakensteyn. In de drie opeenvolgende jaren na hun huwelijk worden Willem-Alexander (1967), Friso (1968) en Constantijn (1969) geboren. Maar dan roept de plicht. Op 30 april 1980 neemt prinses Beatrix de troon over van koningin Juliana. Claus belandt niet lang daarna in een zware depressie. In 1982 wordt de prins voor het eerst opgenomen. Eerst in Nijmegen, later in het Zwitserse Bazel. Van meet af aan is de prins opvallend openhartig over zijn psychische problemen. Zielpijn noemt hij de depressie. Hij doet zich niet mooier voor dan de realiteit is. „Als ik vrolijkheid zou uitstralen, zou dat een masker zijn.” Met zijn onbevangen, soms ironische opmerkingen en zelfspot steelt Claus de harten van het volk In 1987 krijgt hij de diagnose ziekte van Parkinson. Claus’ bewegingen worden in de loop van de jaren steeds stijver, hij loopt langzamer, spreekt trager en moet vaker verstek laten gaan. Willem-Alexander vervangt zijn vader dan. In 1998 wordt prostaatkanker vastgesteld. Bestralingen bezorgen hem blijvende urinewegproblemen. Stropdas Ondanks zijn omstreden afkomst, grotendeels onzichtbare werk, donkere dagen en soms trieste uitstraling, is Claus aan het eind van zijn leven een van de meest geliefde leden van het Koninklijk Huis. Met zijn ironische opmerkingen en zelfspot steelt hij de harten van het volk. Zo bedankt hij ABN Amro als hij het nieuwe hoofdkantoor van de bank mag openen, omdat hij daardoor kan teruggaan naar zijn corebusiness: linten knippen. Beroemd werd ook de speech bij een prijsuitreiking aan Afrikaanse modeontwerpers. „Bevrijd uzelf van het koord om uw nek en treed toe tot het openboordenparadijs”, zegt de prins. Daarop knoopt hij zijn stropdas los en gooit hem demonstratief op het podium. De zaal volgt massaal zijn voorbeeld. Vierdaagsekruisje Zondag, op de honderdste geboortedag van Claus, gaan prinses Beatrix, koning Willem-Alexander en prins Constantijn terug naar Hitzacker, de plek waar hun man en hun vader ter wereld kwam. Hoewel Claus altijd in haar schaduw stond, was het huwelijk met de koningin gelukkig. De keuze voor de man die fotograaf John de Rooij vanuit de bosjes vastlegde, noemt Beatrix „wellicht mijn beste beslissing ooit”. „Door zijn nuchtere waarneming en relativerende benadering heeft hij bijzonder veel voor mij betekend”, zegt ze bij haar aftreden. Claus stelt op zijn beurt dat hij het in de donkere periodes zonder zijn vrouw „nooit had gehaald. Dan had ik het als het ware nooit overleefd.” Claus bindt de Argentijnse vriendin van Willem-Alexander op het hart zo snel mogelijk Nederlands te leren Misschien dat de zoektocht naar zijn eigen rol Claus er juist toe aanzet zijn oudste zoon en zijn schoondochter goed op weg te helpen. Willem-Alexander stimuleert hij om zich te specialiseren in watermanagement. En diens Argentijnse vriendin Máxima bindt hij op het hart zo snel mogelijk Nederlands te leren. Dat doet ze. „Op een manier die niet te vergelijken is met het gestuntel dat ik destijds heb gepresteerd”, zal haar schoonvader bij de verloving zeggen. Het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima is een van de laatste keren dat de prins in het openbaar verschijnt. Acht maanden later overlijdt hij op 76-jarige leeftijd aan de gevolgen van Parkinson en een longontsteking. Bij de uitvaart ligt op zijn kist het vierdaagsekruisje, de enige onderscheiding waar hij, zoals hij zelf zei, daadwerkelijk inspanning voor had moeten tonen.