В Лейдене раскрыта история нелегальной типографии пилигримов, печатавшей запрещенные книги

Illegale drukpers opgerold in Leiden Leiden is de stad van de Statenvertaling (1637) én de stad van de ”pilgrims”. Zo welwillend als de Nederlandse overheid tegenover het vertaalproject stond, zo nijdig was de Engelse koning Jacobus op de „halsstarrige” pilgrims. Een illegaal drukkerijtje wekte zijn woede op. In de Pieterskerk-Choorsteeg, een smal steegje dat leidt van de Breestraat naar de Pieterskerk, sjouwen mensen met boodschappentasjes. In het straatje zijn een Grieks delicatessenwinkeltje, vintagekledingzaken en verschillende terrasjes te vinden. Geheel ten overvloede staat er een bord dat hier niet gefietst mag worden. Nog smaller dan de Pieterskerk-Choorsteeg is het zijsteegje, the ”Smelly Alley”, of, in rond Hollands: de Stinksteeg. Boven het poortje aan de ingang herinnert een plaquette aan de Pilgrim Press, het drukkerijtje van William Brewster en Thomas Brewer. Beide mannen woonden zo’n elf jaar in Leiden, van 1609 tot 1620. Hun kleine onderneming hield maar twee jaar stand. Maar in die korte tijd had het al wel zo’n twintig boeken en pamfletten gedrukt die voor een hoop onrust zorgden aan de andere kant van de Noordzee. Vervolgd De Leidse Statenvertalers deden hun werk in opdracht en op kosten van de Staten-Generaal. Zo’n bevoorrechte positie kenden de pilgrims niet. Jacobus I, of in het Engels James I, had opdracht gegeven tot de later beroemd geworden Engelse Bijbelvertaling, de King James Version. In 1611 rolde dit boek van de persen. In orthodoxe kerken in Engeland wordt de vertaling nog steeds gebruikt en gewaardeerd. Maar de puriteinen van toen waren niet blij met hun koning James. Hij drong de kerken een hiërarchie op die puriteinse christenen niet Bijbels vonden. Het verplichte gebruik van het Book of Common Prayer stuitte hun tegen de borst. In het geheim belegden ze diensten. Toen steeds meer puriteinen vervolgd en gevangengezet werden, vluchtte een deel van hen in 1608 naar Nederland. Pilgrims, pelgrims, werd hun latere geuzennaam. De puriteinen waren niet blij met hun koning James In het vrije Leiden haalden de geloofsvluchtelingen hun hart op aan de diensten van hun ”preaching elder”, predikend ouderling, John Robinson. In zijn ruime woning hielden ze samenkomsten die uren konden duren. William Brewster was er ”ruling elder”, regerend ouderling. Hij verzorgde de Schriftlezing en -uitleg, waarna Robinson preekte. Het huis waar dat allemaal gebeurde, de Groene Poort aan de Kloksteeg, is er niet meer. De Jan Pesijnshof die daarvoor in de plaats kwam, herinnert nog wel aan het protestantse verleden van deze plek. Spannend Ook buiten de diensten werkten ”the elders” Robinson en Brewster nauw samen. Robinson schreef een pleidooi voor lekenprediking. Brewster drukte het boek op de zolder boven het woonhuis waar in 1611 en 1614 zijn kinderen Love en Wrestling geboren waren. Het spoor leidde meteen naar William Brewster Op geheimzinnige wijze kwamen de Engelse boeken van de Pilgrim Press aan de andere kant van de Noordzee terecht. Natuurlijk zat de Engelse overheid helemaal niet te wachten op zulke opruiende lectuur. In juni 1619 kwam er weer een kritisch boek over een Schotse synodevergadering, de Perth Assembly, het koninkrijk binnen. Nu was de maat vol. Op basis van eerdere publicaties leidde het spoor meteen naar William Brewster. Of hij dat boek daadwerkelijk had gedrukt, is tot op de dag van vandaag niet zeker. Maar de verdenking was voor de Engelse overheid genoeg om een jacht te openen op de eigenaar van de drukkerij. Brewster dook onder. Nederig De Nederlandse overheid werkte bepaald niet mee bij het opsporen van Brewster. De Engelse vluchteling had bovendien goede banden met de Leidse universiteit. Johannes Polyander, een van de hoogleraren, had zelfs een voorwoord geschreven in een van de boeken van de Pilgrim Press. Wat de Engelsen enige genoegdoening moet hebben gegeven, was dat de drukkerij wel meteen werd opgeheven. Reden was dat er boeken waren gedrukt zonder vergunning. De letterbakken en drukpers werden in beslag genomen en de zolder verzegeld. Onder de schuilnaam Williamson zeilde Brewster twee jaar later, in 1621, Engeland voorbij. Hij was onderweg naar Amerika, samen met zijn pilgrimbroeders en -zusters. In Leiden herinnert de nederige Stinksteeg nog altijd aan zijn verblijf in de Lage Landen. Vond u dit artikel nuttig? Gerelateerd nieuws - Meer over - Kerkgeschiedenis